Spiritualiteit, daar mag een wijntje bij

Dansen op blote voeten of een lezing van een goeroe: dance en bezinning gaan steeds vaker samen. Zelfs ID&T brengt de massa nu verlichting.

spiritueel dansen in theaterfabriek amsterdam met lezing van ringpoche. Thomas Donker

Redacteur Cultuur

Lichtspetters dwarrelen over het silhouet van de Boeddha op het podium in de Amsterdamse Theaterfabriek. Een Indische jongen in kleermakerszit trommelt met zijn blote handen op een stalen ufo voor hem. Een ‘Hmang’ zo vertelt hij later. Uit de dubbele wok komen mysterieuze klanken. Achter hem tovert een jongen ‘loungebeats’ uit een Macbook. Een blonde vrouw in een lange, witte jurk met Evita-knot complementeert de act.

Ze roept het publiek op zich open te stellen. Zich open te stellen voor de boodschap van Soygal Rinpoche.

Dit is geen spirituele seance van een sekte, we zijn hier bij een feestje van ID&T. Voor de tweede keer op rij organiseerde het bedrijf achter massale dancefeesten als Sensations en Mysteryland onlangs Awake Amsterdam: een ‘teaching’ van boeddhistisch goeroe Soygal Rinpoche, gecombineerd met een avondje uit. Voorafgaand aan de spirituele lezing verkopen mannen met tulbanden veganistische curry’s en chocoladecake, na afloop wordt er gedraaid en gedanst.

Als de auteur van Het Tibetaanse boek van leven en sterven (2,8 miljoen gedrukte exemplaren, in 80 landen en 34 talen uitgegeven) het podium beklimt en zijn lezing over westerse en oosterse culturele waarden begint, vouwen de voorste rijen van het publiek hun handen in een Nepalese groet.

Met Awakefest is ID&T de eerste grote danceproducent die spiritualiteit toegankelijk maakt voor een breder publiek. Die ontwikkeling staat niet op zich. Nederlands grootste feestjesmaker vaart sinds 2007 een andere koers. Op de ID&T festivals wordt afval gescheiden, vrijwilligers kunnen kaarten winnen voor een festival als Welcome to the Future door wilgen te knotten of te klussen op een kinderboerderij. Op kantoor is het eten biologisch, er zijn zonnepalen op het dak en yogalessen in de pauze.

Dat ID&T een andere koers is gaan varen, is deels te danken aan het moment van verlichting dat medeoprichter Wouter Tavecchio een paar jaar geleden beleefde, tijdens een cursusweek bij diezelfde Rinpoche in India. Sindsdien mediteert hij regelmatig „Ik ben rustiger, minder gejaagd. Af en toe moet je uitchecken. Even rustig op de bank zitten met een kopje thee, en kijken wat er gebeurt als je stilzit.”

De nieuwe koers van ID&T heeft volgens Tavecchio te maken met de ontwikkeling van het bedrijf. „Wij zijn als oprichters veranderd. We hebben kinderen gekregen, zijn wat ouder geworden. Vroeger hadden we allemaal olieboten voor de deur, maar onze materiële doelen hebben we inmiddels gerealiseerd. Toen was de vraag: hoe gaan we nu verder?”

Is dit een trend? Het is de tweede keer dat ID&T een avond als Awake Amsterdam organiseert. Maar ook op ‘gewone’ dancefestivals zie je vaker reflectieve kunst, tarot-, auralezeressen en masseurs. All is One, het label van DJ Isis, geeft dit weekend een feestje bij hippiecommune Ruigoord. En sinds een half jaar hebben de meer spirituele feestjes zoals Nataraj en Techno op blote voeten, een vaste basis in de Amsterdamse club Lite. Daar worden ook de raw food- feestjes van de Chocolate Club gehouden. Het laatste Nataraj-feestje opent met een workshop biodanza. Voorafgaand aan de set van Shanto en Iradi, schuifelt een amorfe kluwen mensen over de dansvloer. Mensen omhelzen elkaar, bewegen naar elkaar toe. Handen strelen de lucht en dan weer een rug. Bij binnenkomst trekken mensen hun schoenen uit. Huis-dj Frans Iradi: „Wist je dat er 30.000 zenuwuiteinden in je voeten zitten? Je kunt xtc met elkaar gebruiken om tot een gevoel van verbondenheid te komen, of je kunt je schoenen uitdoen en samen dansen. Dat geeft bijna hetzelfde effect, alleen zonder de dinsdag dip.”

Op de Nataraj-feesten combineren organisator en dj Shanto en dj Iradi „moderne muziekstromingen”, met spirituele workshops en auralezingen op de gang. Aan de bar bestel je net zo makkelijk een verse muntthee als een wijn en de muren van de rookruimte zijn versierd met afbeeldingen van de Indiase hindoegod Ganesh.

Wat drijft de, doorgaans dertigplussers, naar dansfeesten als deze? „Ik ben herstellend alcoholist” zegt Lauren Valbert (35). „Dat, en ik vind de sfeer hier heel ontspannen. Minder geforceerd. Niet zo flirterig. Mensen komen hier echt om te dansen.”

Ook andere bezoekers noemen de sfeer ‘laagdrempelig’. Het woord ‘vrouwvriendelijk’ valt zelfs meerdere keren. Dat zou volgens dj Iradi deels het gevolg zijn van minder of ander (geen cocaïne) drugsgebruik dan op het gemiddelde dansfeest. En, omdat er in het begin al samen wordt gedanst, geeft dat een gevoel van verbondenheid, is de algemene consensus. Dj Shanto: „Er komen hier ook regelmatig wat meer Aspergerachtige types op af. Maar misschien moet je dat niet zo opschrijven.”

De link tussen spiritualiteit en dance is ook niet zo verrassend, zegt Awake Amsterdam-bezoeker Thomas Meijer (25). De filosofiestudent haalt de knoop uit zijn dreads „elf jaar werk” om te laten zien hoe ver ze reiken: tot op de grond. „Mensen gaan een bepaalde barrière over op dit soort feesten. Maar de link tussen dance en spiritualiteit is eeuwenoud. Vroeger dansten mensen al om in trance te komen. Sjamanisme, zo noemen ze dat. Burning Man (een festival in de woestijn bij Las Vegas, red.) is in essentie ook een boeddhistisch festival.” Afgelopen jaar gaf de filosofiestudent al een lezing over het onderwerp tijdens techhousefestival Henk op de Helling.

Joep de Hart, hoogleraar theologie aan de Protestantse Theologische Universiteit en auteur van Zwevende gelovigen: oude religie en nieuwe spiritualiteit is het met hem eens: „collectieve euforie en verdriet, samensmelting met anderen , het gevoel boven jezelf uit te stijgen op het ritme van de massa – honderd jaar geleden beschreef een klassieke socioloog als Emile Durkheim dat al als basis voor religieuze ervaringen.”

De populariteit van spiritualiteit wijt De Hart deels aan ontkerkelijking. „Er zit blijkbaar een harde kern in religieuze behoeften die steeds weer de kop opsteekt. En als de kerken hebben afgedaan als milieu waarin dat beleefd wordt, gaan mensen elders op zoek.”

Dat merkt Saskia Beugel ook. Het bezoekersaantal van haar ‘Rishis Club for free souls’-feesten, gekoppeld aan een spirituele workshop of lezing, steeg van enkele tientallen naar meer dan 400 in vier jaar. Volgens onderzoeksbureau Motivaction was 26 procent van de bezoekers bezig met spiritualiteit in 2008, inmiddels zijn dat er 42 procent. „De traditionele housescene is zich langzaam aan het bewegen naar alternatieve feesten, waar je ook je voeten kunt laten masseren en een tarotkaartje kunt leggen. Een deel van de eerste generatie die is opgegroeid met house is op zoek naar een meer ‘pure’ feestbeleving. Dat hoeft niet allemaal geitenwollensokken en geheelonthouding te zijn. Spiritualiteit, daar hoort een wijntje bij. Rishis wil gewoon mensen aanspreken die een leuke baan hebben en midden in het leven staan.”

Dancefeesten en spiritualiteit, het is eigenlijk een heel logische combinatie, zegt ID&T mede-oprichter Tavecchio. „Elektronische muziek is voor jongeren van nu wat rock vroeger was. Als feestorganisator bereiken wij duizenden mensen. Die proberen we in dezelfde state of mind, te krijgen, open.”

En zo zweverig hoeft dat helemaal niet te zijn. „Het idee is dat bezoekers „een beetje geraakt zijn”, zegt Tavecchio. „We organiseren feesten, wij willen geen predikant zijn.” Hij vergelijkt een avond als Awake Amsterdam met de rol van een gewone MC tijdens de grote feesten als Mysteryland. „Dat is ook mensen bij elkaar brengen. Mensen oproepen om lekker te dansen met je handen in de lucht en je te laten gaan.”