Slechterik zwaait af

President Ahmadinejad wil in in 2013 uit de politiek stappen, zegt hij. Zo’n einde past niet in het dictatorsimago dat hij koestert. Maar hij is nu eenmaal niet de baas in Iran.

President Mahmoud Ahmadinejad, de gesel van de vrije wereld, twijfelaar over de holocaust en de boeman van de Iraanse stedelijke middenklasse, verlaat in 2013 de politiek.

„Acht jaar is voldoende”, zei Ahmadinejad vorige week tegen de Frankfurter Allgemeine Zeitung. De Iraanse grondwet – die geen derde termijn toestaat – zal niet worden aangepast, en Ahmadinejad wil geen oppositierol, zegt hij. „Ik denk aan een baan aan de universiteit, of zoiets.”

Met zijn vlasbaard en giechellach, verbale aanvallen op Israël en potentieel met een kernwapen binnen handbereik, is Ahmadinejad, als leider van een land dat zich al meer dan 30 jaar verzet tegen het Westen, de ideale dictator. Om dat te benadrukken maken cartoonisten zijn haakneus nog groter, zijn haar nog donkerder en oogjes nog kleiner, Ahmadinejad lijkt wel zo uit een cliché Hollywoodfilm gestapt. De Eeuwige Moslim, de Slechterik, wellicht zit hij onder uw bed!

Ahmadinejad koestert zijn imago. Hij geniet van grote menigten die met pompende vuisten roepen dat de Vijand moe is. Op tournees door de dertig provincies van Iran zegt hij in ieder gehucht dat het Westen de duivel is en Iran aan de vooravond staat van een grootse tijd.

Critici achten de schade die hij Iran heeft aangebracht groot. Hij heeft de staatssubsidies hervormd en geeft het geld nu direct aan het volk – wat volgens velen het land aan het veranderen is in een natie van bedelaars. Zijn herverkiezing in 2009 leidde tot ongekende protesten van de stedelijke middenklasse. Velen in het land keerden zich op dat moment definitief af van de islamitische republiek.

Internationaal heeft hij Iran nog verder in de hoek gezet door aan de holocaust te twijfelen, voortdurend de confrontatie met Amerika en Israël te zoeken en ieder compromis voor het nucleaire programma af te wijzen.

Toch komt hij – waarschijnlijk – niet aan zijn einde als, bijvoorbeeld, Moammar Gaddafi. Ahmadinejad slaat straks niet op de vlucht, en hij wordt niet ten val gebracht en gelyncht. Hij kan inderdaad voorlopig rustig plannen maken om de sleutel in de deur het presidentiële paleis en naar huis te gaan.

Want, en dat wordt al jarenlang uit gemakzucht wel eens vergeten, de Iraanse president heeft het helemaal niet allemaal voor het zeggen in het land. Als dictator slaat hij een modderfiguur. Boven Ahmadinejad staat opperste leider ayatollah Ali Khamenei, sinds 1989 de vertegenwoordiger van god op aarde en de Grote Eindbaas van de islamitische republiek. Ahmadinejad, voorgeselecteerd maar verder direct gekozen, is ondergeschikt aan Khamenei.

Dat biedt hem ook weer kansen. Want zijn einde als president mag dan in zicht zijn, dat betekent niet het einde van zijn invloed, zeggen analisten. In de acht jaar dat hij aan de macht is heeft Ahmadinejad een trouwe groep medestanders om zich heen verzameld.

Zijn tweede man, Esfandiar Rahim Mashaei wordt door politieke tegenstanders – vooral geestelijken – een kankergezwel, een mystieke goeroe uit India, een Britse spion, ongelovige en vrijmetselaar genoemd. Ahmadinejad noemt Mashaei ‘het licht in zijn ogen’, wat zoveel betekent dat hij zonder hem niet kan leven.

Mashaei staat voor een verlichte islam, waarin niet het geloof maar de Iraanse cultuur voorop staat. Voor Irans geestelijken is dit vloeken in de moskee, ze doen er dan ook alles aan om ervoor te zorgen dat noch Mashaei, noch andere medestanders van Ahmadinejad een gooi naar het presidentschap kunnen doen.

Ahmadinejads vertrek uit de politiek zal tijdelijk zijn, denken velen. In het Iraanse politieke slagveld blijven de belangrijkste spelers altijd aanwezig.

Maar de status van grootste internationale ‘bad guy’ zal hij verliezen.