Pandemie door vogelgriepvirus is 'serieuze dreiging'

Wim Köhler

Het H5N1-vogelgriepvirus, dat in Azië en Afrika incidenteel mensen ziek maakt maar niet van mens naar mens overspringt, kan in één patiënt binnen vijf dagen veranderen in een voor mensen besmettelijk virus dat een wereldwijde epidemie kan veroorzaken. Mensen hebben geen afweer tegen dit virus; vaccins die tegen H5N1 zijn ontworpen werken wel, maar zijn nog niet geproduceerd.

Die verandering tot een pandemisch virus in één patiënt is een „potentieel serieuze dreiging”, schrijven virologen en biostatistici in een artikel dat vandaag ook in Science verschijnt. De kans erop is klein, maar reëel. De dreiging bestaat vooral doordat in Egypte, Nepal, Mongolië, Japan en Korea de afgelopen paar jaar virussen in pluimveepopulaties circuleren waarin sommige van de ‘nodige’ mutaties al bestaan. Drie verdere mutaties zijn dan genoeg.

Het artikel met deze kansberekening staat in Science samen met het langverwachte artikel van Rotterdamse virologen die in hun zwaar-beveiligde laboratorium zo’n besmettelijk virus opzettelijk maakten. De wetenschappers vonden vijf mutaties die in een vogelgriepvirus uit 2005 minimaal nodig zijn om het te veranderen in een zoogdierbesmettend virus.

Het H5N1-virus doodde sinds 2003 al honderden miljoenen kippen. Er zijn ruim 600 besmettingen van mensen bekend. Meer dan de helft van die mensen overleed, maar er is discussie over de vraag hoeveel mensen onopgemerkt besmet raakten. De vraag hoe dodelijk het gemuteerde virus voor mensen is, valt niet te beantwoorden. De proefdieren (fretten) in Rotterdam overleefden een besmetting.

De publicatie van de in Rotterdam gevonden mutaties duurde een half jaar langer dan de virologen hadden verwacht. Een Amerikaanse staatscommissie (de NSABB) adviseerde in december tegen openbaarmaking. De NSABB was bang dat bioterroristen en schurkenstaten met het virus een nieuwe wereldwijde griepepidemie zouden kunnen veroorzaken, met miljoenen doden in een onbeschermde bevolking. Of dat het virus per ongeluk uit een laboratorium zou kunnen ontsnappen.

Toen de NSABB begin februari, op grond van aanvullende informatie, haar verzet opgaf, vond de Nederlandse overheid de viruskennis nog steeds een ‘strategisch goed’. Onderzoeksleider Ron Fouchier moest een exportvergunning aanvragen om zijn manuscript naar het Amerikaanse tijdschrift Science te kunnen sturen. Dat deed hij onder protest.

De Science-artikelen zijn gratis telezen op science.com.

Fameus virus eindelijk vrij:morgen in de Wetenschapsbijlage

    • Wim Köhler