Monti voor Europese én Italiaanse krachtproef

De Italiaanse premier Monti probeert in de eurocrisis te bemiddelen tussen Frankrijk en Duitsland. Als hij niet slaagt, riskeert hij zijn val.

Italian Prime Minister Mario Monti reacts during a ceremony at a memory garden " giardino della legalita" marking the 20th anniversary of the assassination of top judge Giovanni Falcone on May 23, 2012 in Palermo. Falcone's assassination in a bomb attack by the Sicilian Mafia shocked the nation and while Cosa Nostra's grip has been weakened in the two decades since, it is still far from a spent force. AFP PHOTO / MARCELLO PATERNOSTRO AFP

„De beslissende tien dagen” noemt de Italiaanse premier Mario Monti het slot van deze maand. Beslissend voor Europa, voor de euro en voor zijn eigen regering.

Monti probeert vandaag als bemiddelaar tijdens een minitop in Rome de leiders van de vier grootste economieën in de eurozone (Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje) dichter bij elkaar te brengen, in de aanloop naar de belangrijke eurotop van 28 en 29 juni. Gisteren en eergisteren deed Monti hetzelfde met de partijen in Italië die steeds meer kritiek op hem hebben.

Onder grote druk opererend verzekerde Monti zich dinsdag opnieuw van de (tijdelijke) steun van de grote Italiaanse partijen, een steun die voor hem onontbeerlijk is om internationaal zijn gezag te laten gelden. Omgekeerd is Europees succes voor Monti onontbeerlijk om in Italië ook na de eurotop door te kunnen.

In een poging Monti zo goed mogelijk voor te bereiden op de bemiddelende rol die deze dagen van hem wordt verwacht, mocht de Italiaanse premier de afgelopen dagen al het ene na het andere internationale compliment ontvangen. Zo prees de Amerikaanse president Barack Obama Monti voor de vooruitgang die hij in eigen land heeft geboekt met de hervormingen.

Obama deed dit niet, omdat Amerika zo geïnteresseerd is in Italië, maar omdat een succesvolle, breed gesteunde en gezaghebbende Italiaanse premier meer kans op succes zal hebben bij het overtuigen van de Duitse bondskanselier Angela Merkel om extra te investeren in de bescherming van de euro en in de stimulering van de groei in Europa. Iets wat Obama op zijn beurt hard nodig heeft, omdat Europese groei tot meer Amerikaanse groei en banen zullen leiden, waardoor zijn kans op herverkiezing in november zal toenemen.

Monti voelt het gewicht van al deze belangen op zijn schouders drukken. De balanceeract die hij de komende dagen moet volbrengen is nog complexer dan die van afgelopen winter, toen hij Italië voor een faillissement wist te behoeden. Hij verzekerde zich rond de jaarwisseling in korte tijd van brede steun van de falende politieke partijen en herwon het vertrouwen van Europa en van de markten. Zowel Berlusconi’s Volk van de Vrijheid, als de christendemocraten en de grootste linkse oppositiekracht, de Democratische Partij, steunen sindsdien zijn koers.

Maar die brede nationale steun brokkelt nu snel af. Dinsdag suggereerde Berlusconi, wiens partij inmiddels is gehalveerd, dat als Merkel zich niet soepeler opstelt, Italië maar uit de euro moet stappen. Enkele dagen eerder stelde de linkse burgemeester van Turijn, Piero Fassino van de Democratische Partij, dat het tijd is om Monti te laten vallen.

Monti heeft de haarscheuren in de aanloop naar vandaag en naar de Europese top van eind volgende week weer weten weg te werken. Hij eiste dat de hervorming van de arbeidswet nog voor 28 juni definitief door het parlement wordt goedgekeurd, in ruil voor enkele aanpassingen.

Door dit – al dan niet tijdelijke herstel van de nationale eenheid – hoopt Monti zijn gezag op het internationale toneel voldoende te hebben geschraagd om vandaag in Rome en de komende dagen in Europa Merkel en de Franse president Francois Hollande op een lijn te brengen.

Merkel vraagt in ruil voor meer Duitse financiële steun dat andere Europese landen bereid zijn soevereiniteit op het gebied van begrotingsbeleid in te leveren. Hollande wil meer Duitse inzet om de groei te stimuleren, maar Frankrijk is traditioneel tegen elke aantasting van de zijn soevereiniteit.

Mocht Monti deze tegenpolen bij elkaar weten te brengen dan zou hij de geschiedenis kunnen ingaan als een van de redders van de euro. Maar of hij daarmee ook zijn regering overeind weet te houden, blijft vooralsnog de vraag.

De politieke partijen hebben hun oordeel over Monti opgeschort tot na de EU-top van 28 juni. Dan zullen zij bepalen of zij het electoraal aantrekkelijker achten Monti te blijven steunen, of dat zij vervroegde verkiezingen willen nu steeds meer Italianen Monti verwijten dat hij een paladijn van de banken en van Merkel is.

Monti nog steunen tot de geplande verkiezingen van volgend voorjaar, zo is de vrees van de partijen, vermindert mogelijk hun kansen op succes, nu de ‘Vijfsterrenbeweging’ van de populistische komiek Beppe Grillo maar blijft doorgroeien en volgens veel peilingen inmiddels de tweede politiek kracht is.

Vervroegde verkiezingen, zo gelooft menigeen op links en rechts, zouden Grillo onder controle kunnen houden. Monti zal Europees moeten overtuigen om zijn thuisfront daarvan af te houden.