De Uitspraak: Mag de overheid een tentenkamp ontruimen voordat de rechter uitspraak doet?

Het tentenkamp in Ter Apel vorige maand. Foto Hollandse Hoogte / Karel Zwaneveld Het tentenkamp in Ter Apel vorige maand. Foto Hollandse Hoogte / Karel Zwaneveld

Mag de overheid een tentenkamp ontruimen voordat de rechter daar uitspraak over heeft gedaan? Een voldongen feit in Ter Apel. Met commentaar van NJB experts Adriaan Wierenga, onderzoeker noodrecht en docent in Groningen en Tom Barkhuysen, hoogleraar staatsrecht in Leiden en advocaat in Amsterdam

De Zaak.
Een klein groepje uitgeprocedeerde asielzoekers richt uit protest tegen hun uitzetting een bivak in bij een asielzoekerscentrum. Het protest trekt veel aandacht van media en politiek. Uiteindelijk vestigen zich 350 man in het kamp dat binnen twee weken 60 tenten omvat. Het is het tweede tentbivak binnen een half jaar. De minister van immigratie krijgt een deel van de bewoners zover te vertrekken in ruil voor tijdelijke opvang. Anderen weigeren echter.

Het kamp wordt aanvankelijk met sanitair en stromend water geholpen door het nabijgelegen asielzoekerscentrum. Maar na enige tijd wordt dat gestaakt. De gemeente geeft een ontruimingsbevel omdat het kamp een bedreiging voor de veiligheid en de gezondheid zou zijn.

De bewoners willen dat met een kort geding bij de bestuursrechter voorkomen. De gemeente wacht daar niet op. Het kamp wordt door de politie ontruimd. 117 mensen worden opgepakt wegens het negeren van een bevel van de politie. Een dag na de ontruiming eisen de bewoners in kort geding schorsing van het ontruimingsbevel.

Welke juridische maatregelen trof de gemeente? De gemeente nam een officieel besluit waarin staat dat een ieder die zich er bevindt ‘op eerste aanwijzing van de politie’ weg moet wezen en weg moet blijven. Ook wordt er een noodverordening voor het kampterrein vastgesteld waarin het iedereen wordt verboden zich daar in de toekomst op te houden. Een dag na de ontruiming wordt het terrein met een hek afgezet.

Welke argumenten voert de gemeente bij de rechter aan?
De asielzoekers overtraden de Wet op de openbare manifestaties. En: de burgemeester mag op basis van de gemeentewet bij verstoring van de openbare orde ‘of ernstige vrees daarvoor’ de orde herstellen. Over de toestand in het kamp wordt een ‘schouwrapport’ ingeleverd. Daarin staat dat er acuut brandgevaar is. De tenten staan te dicht bij elkaar. Er worden vuurtjes gestookt - het gras is er droog, er zijn te veel mensen op een te klein gebied. En er zijn geen blusmiddelen.

Wat willen de bewoners?
Schorsing van de noodverordening en van het bevel tot ontruiming. De risico’s in het kamp worden sterk overdreven – en kunnen bovendien eenvoudig opgelost worden. Op de gemiddelde festival camping is het gevaarlijker.

Wat zegt de rechter?
Dreigende rampen, oproer of wanorde in het kamp zijn niet aangetoond. Brandgevaar ziet de rechter wel. Maar dat kan ook met minder vergaande maatregelen dan ontruiming worden opgelost. Bovendien was een groot deel van de bewoners ook al vertrokken. Dat er met de overblijvende bewoners geen afspraken te maken zouden zijn over de omstandigheden in het kamp is ook niet aangetoond. Het noodbevel van de gemeente is een buitensporige maatregel die de wet niet toestaat.

Maar aangezien het kamp al leeg is, is het besluit ‘uitgewerkt’. Schorsing van zo’n besluit is ‘zinledig’. Het zou ook tot niets leiden omdat de gemeente al een nieuwe verordening heeft gemaakt waarin een nieuw kamp wordt verboden. De Staat verliest, maar er verandert niets.

Lees hier de uitspraak (LJ  BW 6584)

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

    • Folkert Jensma