Madrid betaalt hoofdprijs op kapitaalmarkt

Na een week van grote onrust lukte het Spanje vandaag om 2 miljard euro te lenen op de obligatiemarkt. Maar de rente is zo hoog, dat iedereen zich grote zorgen maakt.

Spanje kan nog steeds terecht op de financiële markten, maar de toegangsprijs die het hiervoor betaald wordt steeds hoger. Bij een veiling van staatsobligaties met een looptijd van vijf jaar moest Madrid vanochtend voor het eerst sinds de introductie van de euro meer dan 6 procent rente bieden. Ook papier met een kortere looptijd wordt snel duurder. Over obligaties van twee jaar betaalde Spanje 4,7 procent.

De snel stijgende rentes duwen Spanje rap richting een tweede reddingsactie. Niet alleen voor zijn banken, maar ook voor de financiering van zijn overheidstekort.

Op 9 juni ging de regering van premier Rajoy al akkoord met een Europese kapitaalinjectie van maximaal 100 miljard euro voor de Spaanse financiële sector. Banken zijn sterk geraakt door het uiteenspatten van de vastgoedzeepbel en aanhoudende recessie en hebben tientallen miljarden steun nodig. Omdat Spanje dit geld met de huidige marktpaniek niet zelf kan ophalen, is het – na lang verzet – akkoord gegaan met Europese steun.

Deze capitulatie moet nog worden omgezet in een formele steunaanvraag. De Spaanse regering wil wachten op de studies die twee externe adviesbureaus op haar verzoek hebben gedaan naar de kapitaalbehoefte van banken. Deze doorrekeningen zouden vandaag ingeleverd moeten zijn. Naar verwachting zou Spanje daarom vandaag tijdens de vergadering van de Eurogroep in Brussel het hulpverzoek officieel maken.

Gebeurt dit niet dan schuift Rajoy morgen nog aan bij een diner in Rome met zijn collega-regeringsleiders Monti (Italië), Merkel (Duitsland) en Hollande (Frankrijk). Hier moet onder meer voorgekookt worden wat eind volgende week op de belangrijke top van Europese regeringsleiders wordt besloten.

Madrid onderhandelt tot het laatste moment door om de voorwaarden voor leningen zo aantrekkelijk mogen te krijgen. Dan gaat het niet alleen over rente en aflossingstermijn, maar ook over de bemoeienis die het krijgt opgelegd. Rajoy presenteerde de noodleningen deze maand als een overwinning. Zijn regering en het land leden hiermee geen soevereiniteitsverlies, stelde hij. Buitenlandse geldschieters zouden zich alleen komen bemoeien met het saneren van de bankensector.

Inmiddels is duidelijk dat Spanje wel degelijk voorwaarden krijgt opgedrongen. De aanbevelingen die de Europese ‘begrotingstsaar’ Olli Rehn half mei aan Spanje deed, kunnen eisen worden. Hij raadde Madrid aan de btw te verhogen, de pensioenleeftijd versneld naar 67 jaar te brengen; de arbeidsmarkt verder te hervormen; en een onafhankelijke begrotingsraad in te stellen die vooral de regio’s strenger gaat controleren.

Naar buiten toe houdt Rajoy vol dat Spanje „niets geëist is”. Als hij al aanvullende maatregelen treft, dan wil hij ze kunnen presenteren als eigenstandig besluit. En daar zelf het meest geschikte moment voor kiezen. Bijvoorbeeld half augustus, tijdens de grote zomeruittocht.

Ondertussen is Spanje niet het enige land dat toenemend in de problemen raakt. In het kielzog van Madrid betaalt ook Italië steeds hogere rentes. Premier Monti deed dinsdag tijdens de G20-top een vlucht naar voren. Hij stelde voor dat de euronoodfondsen Spaanse en Italiaanse staatsschuld op gaan kopen om zo de rentes te drukken. Dit zou ook de druk op hemzelf verlichten. Na een vliegende start komt Monti binnenlands steeds meer in problemen. Zijn hervormingsagenda loopt vast en zijn steun in het parlement brokkelt af.

Volgens hun statuten kunnen beide euronoodfondsen interveniëren op de obligatiemarkten. Maar niet zonder dat een land daartoe een officieel hulpverzoek indient, waarmee andere lidstaten akkoord moeten gaan. En er zouden altijd voorwaarden aan verbonden zijn. Het opkopen zou geen „semi-automisch karakter” kunnen krijgen, zoals Monti’s minister voor Europese Zaken maandag bepleitte.

„Dat zou een financiële aspirientje zijn”, stelde gisteren de woordvoerder van eurocommissaris Rehn. „Het verlicht de pijn misschien, maar neemt de oorzaak niet de weg. Spanje en Italië moeten hun hervormingen en bezuinigingspolitiek voortzetten.”

    • Merijn de Waal