‘Europese kapitaalmarkt zit potdicht’

Het is niet reëel te denken dat de welvaart op pijl gehouden kan worden met minder Europese integratie, zegt Manfred Schepers van de EBRD-bank in Londen.

De Nederlandse politiek is niet het gebruikelijke werkterrein voor Manfred Schepers. En de eurocrisis is niet zijn dagelijks werkgebied. De Nederlander werkt al decennia in de financiële sector in Londen, sinds 2006 als vicepresident en chief financial officer van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, een internationale financiële instelling die economische transitie nastreeft door financiering van de private sector in Midden- en Oost-Europa en Noord-Afrika.

Toch zit Schepers tussen Haagse afspraken door in een café tegenover het Binnenhof. Hij spreekt op persoonlijke titel en is bezorgd. Bezorgd over de eurocrisis, de gevolgen en de reactie van Nederlandse politici.

Wat is uw grootste zorg?

„De manier waarop er over Griekenland wordt gesproken. Men vindt dat de Grieken het hard moeten voelen, omdat ze fouten hebben gemaakt. Daarbij wordt totaal geen rekening gehouden met het besmettingsgevaar voor de Balkan en de direct omliggende landen.”

Wat zijn dan de gevolgen voor de Balkan en Midden-Europa?

„Als Europa Griekenland laat vallen, heb je een land dat economisch volledig instort met alle sociale gevolgen van dien. De Griekse staat heeft dan niet de capaciteit iets te doen. Het land kan zich geen invoer permiteren, maar moet toch aan energie kunnen komen. Salarissen zullen waardeloos zijn. En dat terwijl het grenst aan Turkije, Bulgarije, Macedonië en Albanië. Dat is een extreem gevoelig gebied waar we de afgelopen decennia hebben geholpen een vreedzame samenleving op te bouwen. De Europese Unie en de euro werken als een belangrijk anker in die regio. Kijk naar Servië, Bosnië en Kroatië. De EU en de euro geven de mensen richting, hoop en zekerheid. Dat is een hele belangrijke factor in hun vreedzame aspiratie om een onderdeel te worden van een bredere Europese samenleving.”

Als de eurozone uiteenvalt, is er dan geen reden meer om Europese integratie te willen?

„De euro is waarschijnlijk niet voor al die landen weggelegd, maar hun doel is dat ze op de juiste voorwaarden willen meedoen. Kijk naar het succes van Slowakije, Slovenië en Estland. Als Griekenland wordt losgelaten of als de eurozone uiteenvalt, dan is dat een enorm gevaar voor de hele regio. De stabiliteit en vreedzaamheid van deze landen is afhankelijk van het vooruitzicht op nauwere Europese integratie.”

Hoe belangrijk is een bankenunie voor het oplossen van de eurocrisis?

„Natuurlijk moeten we naar een bancaire unie met Europees toezicht, maar dat kan niet zonder een begrotingsunie. Een specifieke oplossing voor alleen banken komt te laat. Ik zie niet in hoe je een bankenfonds optuigt zonder aanspraak te maken op de begrotingen van eurolanden. Om er zeker van te zijn dat die op orde zijn en dus een bankenfonds kunnen financieren, is een begrotingsunie nodig. Zouden we ons alleen richten op de problemen in de banksector, dan zouden we we om het echte probleem heen dansen.”

Wat is dan het echte probleem?

„De Europese kapitaalmarkt zit compleet dicht, voor banken en voor de meeste bedrijven. Geen Nederlandse pensioenfonds of bedrijf belegt momenteel in Zuid-Europa. Daarvoor zijn er te veel onzekerheden. Het midden- en kleinbedrijf, vooral in Zuid-Europa, wordt domweg niet meer gefinancierd door banken. Aandeelhouders van banken en toezichthouders willen juist dat zij hogere buffers opbouwen en minder uitlenen.”

En de oplossing zijn euro-obligaties?

„Inderdaad. Er is nu weinig vertrouwen in de eurozone als een permanente monetaire unie. Eurobonds veranderen dat. Laat één ding helder zijn: het is niet zo dat met eurobonds de eurozone opeens de Verenigde Staten is met federale belastingen en subsidiestromen. In principe hoeven diegenen die garant staan geen cent te betalen. Alle landen van de eurozone staan alleen garant voor de collectieve schuld en die is veel lager dan in de Verenigde Staten, Japan of het Verenigd Koninkrijk. Ook is het niet zo, dat Nederland opeens de controle over zijn begroting verliest. Als Nederland opnieuw een enorme gasbel vindt en daarmee pensioenen, onderwijs en zorg kan financieren met een hele lage inkomstenbelasting dan zou dat natuurlijk kunnen. Zolang het begrotingstekort niet hoger is dan 3 procent van bbp. De strenge controle zou pas ontstaan als een land met de garantie van de andere eurolanden, activiteiten wil financieren die het zich niet kan veroorloven. Dan gaat de geldkraan gewoon dicht.”

Als, bijvoorbeeld, Italië failliet zou gaan, moet Nederland toch betalen.

„In theorie wel, maar in de praktijk is dat te vermijden. Als de eurozone eurobonds zou invoeren, moet de mogelijkheid opengehouden worden, dat op de middenlange termijn alsnog de oude uitstaande schuld in nationale obligaties afgewaardeerd kan worden. Mocht na een paar jaar blijken dat de uitstaande schuld van, zeg Italië, te hoog is en potentieel instabiliteit in de eurozone kan veroorzaken, dan moet het mogelijk zijn een deel van de waarde van de oude nationale staatsleningen af te schrijven. De schuld wordt dan net als in Griekenland afgewaardeerd door private beleggers. Daarmee worden de belastingbetalers beschermd tegen potentiële verliezen op de hoge schuld van bepaalde eurolanden.”

Meer zeggenschap van Europa, mogelijk meer kosten voor Nederlandse belastingbetalers. Dat is geen boodschap waar een Nederlandse politicus zich populair mee maakt?

„Eurobonds als het nieuwe lepra? Nederlanders willen betaalbare gezondheidszorg. Goed onderwijs. Een leuke baan. Van vrijheid genieten. Ik ben ervan overtuigd dat de meeste politici weten welk pad daarheen leidt: effectieve integratie in Europa. Maar als politici dat niet durven te ventileren, omdat er een radicaal in hun nek hijgt of omdat columnisten hen uitmaken voor eurofiel, dan zijn zij helaas de kiezers toch aan het verloochenen. Het is niet reëel om te denken dat de welvaart in stand gehouden kan worden met minder Europese integratie.”

    • Melle Garschagen