Een ongewone biografie, met de bitterzoete smaak van verraad

Het Watergate-schandaal is veertig jaar na dato wel zo’n beetje ontrafeld, denkt menigeen. En toch duikt er in een recente biografie over Washington Post hoofdredacteur Ben Bradlee weer iets nieuws op. Een insider van weleer zet vraagtekens bij de ‘Deep Throat’ van destijds. Veertig jaar geleden, in juni 1972, werden vijf mannen in Washington gearresteerd

Ben Bradlee, hoofdredacteur van The Washington Post tijdens Watergate/ Foto Corbis

Het Watergate-schandaal is veertig jaar na dato wel zo’n beetje ontrafeld, denkt menigeen. En toch duikt er in een recente biografie over Washington Post hoofdredacteur Ben Bradlee weer iets nieuws op. Een insider van weleer zet vraagtekens bij de ‘Deep Throat’ van destijds.

Veertig jaar geleden, in juni 1972, werden vijf mannen in Washington gearresteerd na een inbraak in het hoofdkwartier van de Democratische Partij. De nasleep van deze inbraak leidde in 1974 tot het aftreden van president Richard Nixon, dankzij een onstuitbare serie primeurs van Carl Bernstein en Bob Woodward, journalisten van The Washington Post. Het verhaal van Watergate is verteld, opnieuw verteld, verfilmd en wordt deze week, tijdens het achtste lustrum van Watergate, uitgebreid herdacht.

Als een boek verschijnt over Watergate, zoek je dus meteen naar iets nieuws – een spoor dat nog niet gevolgd is, een invalshoek die je nog niet kende. Dat valt meestal niet mee. Zelfs de identiteit van Deep Throat, de mythische anonieme bron met wie Woodward communiceerde, is bekend. Ook de pas verschenen biografie van Ben Bradlee, hoofdredacteur van The Washington Post tijdens Watergate, ben je geneigd met die maatstaf te beoordelen.

Nieuws staat er zeker in, daarover straks meer, maar Yours In Truth van Jeff Himmelman is om een heel andere reden een belangrijke biografie. Het boek is het verslag van de ingewikkelde driehoeksverhouding tussen Bradlee, Woodward en de biograaf. Ze hadden elkaar nodig om te gloriëren, maar verraadden elkaar meedogenloos.

Jeff Himmelman is een jonge journalist die schrijft voor The Washington Post en New York Magazine, en onder meer als ghost writer en onderzoeker voor Bob Woodward werkte. De werkrelatie veranderde de afgelopen jaren in vriendschap. Himmelman bewonderde Woodward en zag hem als een vader. Als Himmelman ergens optrad met zijn bandje, kwam Woodward luisteren. In het dankwoord van zijn boek Maestro noemde Woodward zijn protégé ‘een vriend voor het leven.’

Woodward heeft net als Himmelman ook een journalistiek voorbeeld. Dat is de 90-jarige Ben Bradlee, die Woodward naar The Washington Post haalde. Woodward ziet in Bradlee zijn vaderfiguur. ‘Het oude vuur van diepe waardering, nog diepere bewondering en de allerdiepste liefde brandt nog altijd voor jou’, schreef Woodward in 1971 liefdevol aan Bradlee.

Etentjes

Via bemiddeling van Woodward mocht Jeff Himmelman, die om een klus verlegen zat, in 2009 meehelpen aan een boek van de zoon van Bradlee. Daarna gaf Bradlee Himmelman de vrijheid om in zijn archief te neuzen. De biograaf mocht aanschuiven bij de beroemde etentjes bij Bradlee thuis, waar hij de bandrecorder aanzette als de wijnflessen leeg raakten.

Woodward zal spijt hebben van zijn interventie, die uiteindelijk niet alleen Bradlee beschadigde, maar vooral ook hemzelf. Himmelman spitte zestig dozen met brieven, dagboeken en memo’s van Bradlee door. Het beeld ontstaat van een autoritaire, wat eendimensionaal denkende hoofdredacteur. Redacteuren die fouten maakten, kregen memo’s vol schuttingtaal (‘Tom, you fucked up big time’). Ook kritische lezers konden de bal terugverwachten (‘Fuck yourself’).

Bradlee liep op de redactievloer rond, als Kirk Douglas op een onderzeeër, zei Bob Woodward. Bradlee was close met de Kennedy’s, hij woonde lange tijd naast John F. Kennedy in de wijk Georgetown. Vooral leek Bradlee te genieten van zijn functie als spil in het societywereldje van Washington. Je leest tussen de regels de teleurstelling van een biograaf: anekdotes genoeg, maar diepere beweegredenen gaf Bradlee nooit prijs, als ze er al waren. In politiek was hij niet wezenlijk geïnteresseerd, wel in de krant van morgen.

Het jaar 1972, het jaar van Watergate, was het beslissende jaar voor de carrière van Bradlee. Niet omdat hij zich veel bemoeide met de verslaggeving, maar hij had wel het laatste woord bij het aanwijzen van het twintigersduo Woodward en Bernstein, destijds helemaal geen logische combinatie. Woodward was een ambitieuze verslaggever, Carl Bernstein had op de redactie de naam slordig en lui te zijn. Bradlee bleef achter zijn redacteuren staan toen de druk van buitenaf zo groot werd dat de verslaggevers dachten dat ze ontslagen zouden worden.

Vader en zoon

Tussen Woodward en Bradlee ontstond genegenheid. Bradlee wilde Woodward beschermen, en Woodward was zijn mentor intens dankbaar. Maar het frustreerde hem dat de vriendschap nooit gelijkwaardig werd. ‘Zoals een vader en een zoon nooit alles op tafel gooien’, zei hij daarover tegen de biograaf.

Wat Woodward niet wist, is dat Bradlee twijfelde aan sommige details van de Watergate-affaire. De manier waarop Woodward zijn contacten met bron Deep Throat beschreef in All The Presidents’ Men – contact via vlaggetjes in bloempotten, ontmoetingen in lege garages, het contact via getekende gezichtjes in de krant – leek hem te bedacht, te veel Hollywood. In 1990 hield Bradlee een interview, dat nooit gepubliceerd is. Himmelman vond de transcriptie in een doos. Bradlee zei: ‘Weet je, ik heb een probleempje met Deep Throat. [...] Er leeft nog een angst in mijn ziel dat dit niet helemaal eerlijk is.’

Geconfronteerd met deze uitspraak reageerde Woodward geschokt tegenover de biograaf. Alles op alles zette hij om de twijfel van Bradlee uit de biografie te houden. Hij oefende druk uit op Bradlee om de uitspraak na dertig jaar terug te nemen (Bradlee weigerde). Hij vroeg Himmelman de kwestie uit het boek te houden (Himmelman weigerde, en noemt het ironisch dat uitgerekend de grote primeurjager censuur wil plegen).

Bradlee trok geen conclusie van Watergate in twijfel, alleen de romantiek eromheen. Maar Woodward was ten einde raad. Met het verraad van Himmelman, zijn protégé, kon hij nog leven. Dat van zijn vaderfiguur was onacceptabel. Himmelman beschrijft een schrijnende praatsessie tussen de drie mannen bij Bradlee thuis. Woodward dreigde en smeekte, maar droop zonder resultaat af. Hij omhelsde Bradlee innig, en liep weg zonder Himmelman te groeten. Het is een typerende scène in een biografie waar geen afstand is tussen biograaf en het onderwerp.

De drie mannen waren zonder elkaar nooit geworden wie ze zijn. Zonder Bob Woodward was Jeff Himmelman nog altijd een anonieme ghostwriter geweest, en geen gevierde biograaf. Toch liet hij zijn mentor vallen, zei hij later, ‘omdat iedere journalist dat zou doen’. Zonder Bradlee was Bob Woodward waarschijnlijk geen journalist met wereldfaam geweest. Alleen Woodward bleef Bradlee trouw, al was hij diep gekwetst.

Meer dan een biografie, of een zoveelste studie naar Watergate, is Yours In Truth een boek over menselijke drijfveren, en de bitterzoete smaak van verraad.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Vrijdag 15 juni 2012, pagina 14 - 15

    • een onzer redacteuren