Een logisch slot van de emancipatie. Nou ja, in theorie

Elk jaar worden ruim dertigduizend huwelijken ontbonden. In één op de zes gevallen moet de man aan zijn ex-vrouw alimentatie betalen, tot wel twaalf jaar lang. Zo kan zij haar oude welstandsniveau handhaven. Daar moet wat aan gebeuren, vinden PvdA, VVD en D66. Iedereen moet in principe voor zichzelf kunnen zorgen, ook gescheiden vrouwen.

Eigenlijk, zegt de Haagse psycholoog en mediator Bert Ruitenbeek, is het huwelijk voor onbepaalde tijd passé. „Wij mediators vinden dat men beter een tijdelijk contract zou kunnen sluiten. Voor tien jaar ofzo. Dat mág je natuurlijk verlengen. Maar het hoeft niet. En je spreekt van tevoren af hoe je het regelt als je uit elkaar gaat.”

Ruitenbeek coacht stellen die relatieproblemen hebben, in scheiding liggen, of hun huwelijk nog een laatste kans willen geven. Het treurige, zegt hij, is dat zij hun relatie nooit eens hebben geëvalueerd. „Veel mensen hechten meer aan onderhoud van de auto dan aan onderhoud van de relatie. Iedereen zit maar in zijn iPhone te turen. En dan zijn ze verbaasd dat ze elkaar amper nog spreken.”

De verplichting om na een echtscheiding alimentatie aan de ex-partner te betalen, moet van maximaal twaalf naar maximaal vijf jaar, vinden VVD, PvdA en D66. Dat zou vrouwen dwingen na de scheiding eerder een baan te zoeken, dus goed zijn voor hun emancipatie. Ruitenbeek vindt het een logische stap, ook met het oog op de rechten van mannen. „Veel mannen vinden het onrechtvaardig dat zij verplicht twaalf jaar partneralimentatie betalen terwijl hun vrouw werkt of kan werken. Helemaal als ze zelf niet willen scheiden of als de vrouw verliefd is op een ander. Maar het moet, als de man meer verdient dan zij.”

In Nederland verdient de man nog altijd meer dan de vrouw. Het gemiddelde model: hij werkt de hele week, zij een halve week om tijd te maken voor de kinderen. Maar het is voor de dertigers en veertigers niet meer zoals bij oudere generaties dat de vrouw niet mocht werken. Dat ze afhankelijk was van haar man voor een inkomen. Dat ze thuis alles deed en zijn carrière mogelijk maakte.

In die tijd was de duur van de partneralimentatie onbeperkt. De man moest zijn ex-vrouw de rest van haar leven onderhouden. In de jaren negentig kwam het wettelijk maximum van twaalf jaar. Dat is in de rechtszaal sindsdien een vrij onwrikbaar gegeven, zegt advocaat en echtscheidingsbemiddelaar Anciella van Bremen. „Ik vraag de rechter weleens om een kortere termijn, bijvoorbeeld als de kinderen al op de middelbare school zijn en de vrouw haar deeltijdbaan zou kunnen uitbreiden. Ik heb nooit meegemaakt dat de rechter dat toekende. De rechter zegt dan: de partneralimentatie is al wettelijk gelimiteerd, dat is genoeg.”

Zelf vindt ook zij twaalf jaar erg lang. „In sommige gevallen is het twaalf jaar niets hoeven doen om in je onderhoud te voorzien. Je kunt zelfs nog verlenging vragen. De duur van de alimentatie moet een reële termijn zijn. Gerelateerd aan de leeftijd van de kinderen en de baan van de vrouw.”

Renée Römkens, directeur van Aletta E-Quality, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, is „helemaal voor” economische zelfstandigheid van vrouwen, maar vraagt zich af of beperking van de alimentatieduur daaraan zal bijdragen. Die ‘prikkel’ kan volgens haar alleen werken als mannen en vrouwen ook dezelfde kansen hebben op een baan. „Door de feitelijke verdeling van de zorgtaken hebben vrouwen nog steeds een kwetsbaarder positie. Zij besteden gemiddeld 23,5 uur per week aan zorg, mannen 10,1 uur. Daardoor hebben vrouwen minder werkervaring en is de toegang tot de arbeidsmarkt na scheiding niet gelijkelijk verdeeld.”

Bij de huidige alimentatieregels gaat al een kwart van de vrouwen er bij echtscheiding financieel op achteruit, bijvoorbeeld doordat ze moeilijk een baan vinden. Römkens verwacht niet dat getrouwde vrouwen bij de voorgestelde regeling meer gaan werken om na een eventuele echtscheiding een betere uitgangspositie te hebben. „Beslissingen als deze hebben een minder rationele grondslag dan wordt verondersteld. Het gaat om diepgewortelde patronen, met deels romantische ideeën. Vrouwen denken: mijn relatie houdt stand, en anders red ik me wel.” Daarnaast, zegt Römkens, is de praktijk van de arbeidsmarkt weerbarstig. „Een kwart van de mannen wil graag minder gaan werken na de geboorte van het eerste kind. Slechts 6 procent doet dat. Werkgevers zijn er niet dol op en de man schrikt er zelf ook vaak voor terug.”

Het wetsvoorstel van de ‘paarse’ partijen PvdA, D66 en VVD vindt Römkens te liberaal. „Ik ben zeer voor economische zelfredzaamheid, maar dan moet je als overheid wel de condities creëren. Goede kinderopvang en gelijk ouderschapsverlof voor mannen en vrouwen. Dat brengt de gelijke arbeidsverdeling van mannen en vrouwen dichterbij, laten landen als Duitsland, Zweden en Denemarken zien.”

Het wetsvoorstel komt pas na de verkiezingen in de Tweede Kamer. Het is nog niet te zeggen of beperking van de duur van de partneralimentatie dan politiek haalbaar is. Christelijke partijen zouden kunnen vinden dat de man toch langer financiële verantwoordelijkheid moet houden voor de zijn ex-vrouw, zeker als er kleine kinderen zijn.

Maar CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg blijkt juist sterk voor de termijn van vijf jaar. Ze wil zelfs verder gaan, door geen uitzondering te maken voor moeders van jonge kinderen. „Dat vind ik ouderwets. Opvoeding wordt juist ingewikkeld als kinderen naar de middelbare school gaan. Dan komen ze in een kwetsbare fase.” Wel vindt ze dat ‘maatwerk’ mogelijk moet zijn. „In individuele omstandigheden moet van de regeling afgeweken kunnen worden, bijvoorbeeld als een kind extra zorg nodig heeft. Dan moet een ouder kunnen stoppen met werken – en dus langer alimentatie krijgen.”

    • Joke Mat
    • Frederiek Weeda