Door recessie terug naar kinderkamer

Eén op de vijf jongeren tussen de 15 en 24 jaar is werkloos. Voor de crisis was dat nog één op de tien. In Griekenland fungeert de familie als buffer en trekken jongeren vanuit de steden weer naar hun geboortedorp.

kalamata. - Toen afgelopen januari de olijven moesten worden geoogst belde Takis Gouzos (37) zoals gebruikelijk een rondje om aan dagloners te komen. En net als eerdere jaren kwam de olijfolieproducent uit op een handvol werkwillige Albanezen en Roemenen. De Griekse ‘stadsjongens’ vinden olijven plukken „moeilijk”, zegt Gouzos, een kleine gespierde man met een baard in een dorp vlakbij de stad Kalamata, tweehonderdvijftig kilometer ten zuidwesten van Athene.

Werklozen Grieken zijn er in overvloed. Onder de dertig heeft een op de drie geen baan. Maar ze bieden zich nog niet aan. Het leven van de meeste jonge Grieken was er tot nu toe dan ook op gericht nooit zoals hun grootouders op het land te hoeven zwoegen. Wie kon, vertrok uit zijn geboortestreek, die draait op landbouw en toerisme. En ging elders bouwkunde, medicijnen of rechten studeren. Daarop had een carrière in Athene of een eigen praktijk moeten volgen. Maar voor een groeiende groep oudere jongeren loopt dat anders. Ze zien zich door de aanhoudende recessie gedwongen terug te keren naar steden als Kalamata, waar ze hun vroegere kinderkamer weer betrekken.

’s Avonds in het park in het centrum van de kustplaats verzamelen zich twintigers en dertigers bij een oud treinstel. Het is als jeugdhonk ter beschikking gesteld door de gemeente. Goedkoper dan een terras en leuker dan bij hun ouders op de bank. Het pleintje ervoor is bedoeld om te skaten, maar dat doet niemand.

„We praten hier vooral over politiek”, zegt Giota Papatheofani (27), een kleuterleidster die op het moment zonder werk zit. Ze heeft recent haar flat in Athene opgegeven en is weer bij haar moeder ingetrokken. „Als de politieke problemen weg zijn, komt de rest ook wel weer. Misschien maakt de oudere generatie dan plaats voor ons.”

De kleine vrouw zit met een halve liter bier uit de supermarkt met vrienden op een betonrand voor het treinstel. Links van haar een jonge advocaat zonder eigen praktijk die nog een extra studie doet. Rechts een bouwkundig ingenieur die in ruil voor een uitkering meedoet aan een loopbaantraining van een half jaar van het arbeidsbureau. Om hem voor te bereiden op werken in de bouw, moet hij samen met een groep langdurig werklozen de kleedkamers in het stadion van de gemeente verven.

Het arbeidsbureau (OAED) geeft bedrijven een subsidie als ze een werkloze een baan voor minimaal 27 maanden geven. Via een nationaal programma probeert de regering te stimuleren dat lokale overheden en organisaties banen scheppen door met EU fondsen projecten uit te voeren. Daarbij gaat het meestal om tijdelijk werk.

Onder zware druk van de internationale kredietverstrekkers (eurozone, IMF) wordt daarnaast geprobeerd de arbeidsmarkt flexibeler te maken, wat de drempel zou moeten verlagen voor bedrijven om jongeren in dienst te nemen. Het minimumloon is verlaagd naar 580 euro. Jongeren onder de 25 kunnen zelfs tijdelijk voor minder dan 500 euro worden aangenomen.

De verlaging van het minimumloon is omstreden en lag tijdens de verkiezingscampagne onder vuur. Een deel van de jongeren in Kalamata die wel werk hebben, zegt bang te zijn dat weer te verliezen, omdat hun werkgever in de verleiding kan komen een nog jongere en goedkopere persoon te nemen.

Aan de andere kant ervaren ze dat de rigide cao’s werkgevers afschrikken. Thodoris Panagakis (30) had bijna een contract bij een bedrijf dat pesticiden verkoopt. Dat ketste af toen de eigenaar erachter kwam dat hij hem 300 euro extra zou moeten betalen, om recht te doen aan zijn universitaire diploma als landbouwkundig ingenieur. „Ik wilde daar best van af zien, maar hij wilde zich aan de wet houden”, lacht hij wrang. In plaats daarvan heeft hij nu een sollicitatiegesprek bij een ijssalon.

Kalamata ligt prachtig tussen de olijfgaarden, waar de streek wereldberoemd om is. Het is voor de aanwezigen alsof het leven een cirkel heeft gemaakt, in plaats van een rechte lijn omhoog. De terugkeer naar Kalamata is voor de meesten in hun hoofd nog een tussenstop, niet het eindstation. Ze zijn nog niet toe aan de vraag of ze hun ambities moeten aanpassen aan de kabbelende realiteit van Kalamata, hoewel een enkeling al experimenteert met kleinschalige landbouw.

Papatheofani heeft met de gedachte gespeeld een baan als serveerster te zoeken. Maar ze voelt zich bezwaard, omdat ze daarmee een ander een baan afneemt, zegt ze. „Bovendien zeggen veel mensen tegen me dat het niet verstandig is direct al buiten mijn vak te gaan zoeken.” Ze leeft nu van haar spaargeld.

De situatie noopt op termijn tot moeilijke keuzes, zoals werken ver onder niveau of naar het buitenland gaan. Maar vooralsnog fungeert de Griekse familie als een buffer, die het mogelijk maakt dat nog uit te stellen. Wie bij zijn ouders woont en dus geen woonlasten heeft, heeft met 300 euro per maand in Kalamata een aangenaam leven. De familie vormt een vangnet dat uitstel van het nemen van moeilijke besluiten nog even mogelijk maakt.

Dat is ook een gevaar, zeggen onderzoekers. Griekse ouders die hebben geïnvesteerd in de opleiding van hun kind, werken eraan mee dat die geen baan onder zijn niveau zal zoeken. Hoe langer dat duurt, hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt echter wordt.

Olijvenboer Takis Gouzos ziet nu soms klasgenoten van de middelbare school terugkeren. Ze weten niet waar ze moeten beginnen zegt hij, ‘als een vis buiten zijn kom’. Leedvermaak heeft hij, de achterblijver die geen universiteit deed, niet. Maar het is jammer, zegt hij. „Kalamata zou er beter aan toe zijn geweest als ze gewoon waren gebleven.”

Dit is deel 3 van een serie over jeugdwerkloosheid.

    • Marloes de Koning