'De Betuweroute maakt de verwachtingen waar'

Nederland, Herwijnen, 02-06-2007. Foto: Rob Huibers. In het weekeinde van 16 en 17 juni zal de Betuweroute in gebruik worden genomen. De rails in de buurt van Herwijnen vanaf een viaduct gezien.

De aanleiding

Minister Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) kwam afgelopen weekend met een opmerkelijke boodschap. „De Betuweroute maakt de verwachtingen waar”, zei ze tegen persbureau ANP. De Betuweroute? Dat was toch die bij voorbaat onrendabele spoorlijn die we niet nodig hadden? Is die nu toch een succes? next.checkt zocht uit of ‘de verwachtingen’ inderdaad zijn ‘waargemaakt’.

Interpretaties

De vraag is natuurlijk wélke verwachtingen de Betuweroute waarmaakt. De verwachtingen van de spoorlijn toen de plannenmakerij in 1990 begon? Of de verwachtingen bij de opening van de lijn, afgelopen weekend precies vijf jaar geleden?

Om een compleet beeld te krijgen, onderzoeken we wat de verwachtingen in 1990 waren. Maar het waarheidsgehalte van de uitspraak beoordelen we uiteindelijk aan de hand van de verwachtingen van vijf jaar geleden. De minister werd afgelopen weekend namelijk geïnterviewd naar aanleiding van het vijfjarig jubileum van de spoorlijn – het ligt dan voor de hand dat zij verwees naar de verwachtingen die leefden bij de ingebruikname van de lijn.

En, klopt het?

De verwachting in 1990 was dat de Betuwelijn een miljard euro zou kosten. Transporteurs en de havens van Amsterdam en Rotterdam waren groot voorstander. Hun vertegenwoordigers drongen er bij kabinet en Kamerleden op aan dat de spoorlijn er zou komen. Die zou onontbeerlijk zijn om het groeiende aanbod van containers richting Duitsland te vervoeren. Niets minder dan de concurrentiepositie van de Nederlandse havens stond op het spel.

De overheid rekende er dan ook op dat private partijen zouden meebetalen. Maar die zagen dat uiteindelijk niet zitten. Ze betwijfelden of de Betuweroute rendabel zou worden. Veel deskundigen dachten van niet en waarschuwden daar ook voor. De noodzaak van de spoorlijn werd door hen eveneens betwijfeld. Het groeiende containeraanbod zou beter via bestaand spoor en vooral door de binnenvaart kunnen worden verwerkt.

Maar de politiek zette door. Uiteindelijk kostte de aanleg van de Betuweroute 4,7 miljard euro – volledig betaald door de belastingbetaler. Om bezwaren van omwonenden weg te nemen werd het traject aangekleed met vijf tunnels, 130 bruggen en viaducten en een trits geluidsschermen. Aan de verwachtingen over de kosten en bijdragen door private partijen werd dus niet voldaan.

In 2007 lag de spoorlijn er eindelijk. Daarmee keerde ook het optimisme terug. De aanlegkosten zouden voorlopig niet worden terugverdiend, maar exploitant Keyrail verwachtte tegen 2012 wel kostendekkend te werken. „We willen na vijf jaar breakeven zijn”, zei directeur Sjoerd Sjoerdsma in juni 2007. Binnen twee jaar zouden er volgens hem 150 treinen per dag over de Betuwelijn rijden. Verkeersminister Camiel Eurlings (CDA) was iets voorzichtiger. Hij voorspelde bij de feestelijke opening in Barendrecht dat er „over vijf jaar” 150 treinen per dag over de Betuweroute zouden rijden.

Dat zijn duidelijk meetbare verwachtingen: kostendekkend in 2012 en 150 treinen per dag. Is dat gelukt? Nee. Een woordvoerder van Keyrail laat weten dat de exploitatiekosten nog altijd hoger zijn dan de opbrengsten. Om de verliezen op te vangen stelde de staat vijf jaar geleden 76 miljoen euro beschikbaar. Met dat bedrag worden de tekorten nog altijd aangevuld.

Ook het verwachte aantal treinen wordt niet gehaald. In het tweede kwartaal van vorig jaar werd met 6.300 treinen een piek bereikt – 69 treinen per dag. In het laatste kwartaal van 2011, de meest recente cijfers, reden er 5.850 treinen: gemiddeld 64 per dag – 43 procent van de dagelijks 150 treinen die minister Eurlings voor 2012 verwachtte. Volgens Keyrail wordt ook dit jaar de 150 niet gehaald.

Conclusie

Er valt niet anders te concluderen dan dat de Betuweroute aan geen enkele verwachting van het rijk of exploitant Keyrail heeft voldaan. Dat de aanlegkosten vele malen hoger uitvielen dan verwacht en private partijen niet meebetaalden, was al langer bekend. Maar ook aan de verwachtingen voor 2012 die bij de opening van de spoorlijn in 2007 werden uitgesproken is niet voldaan. Anders dan toen verwacht werd, is ook na vijf jaar de exploitatie nog steeds verliesgevend en rijden er gemiddeld circa 64 treinen per dag over het traject in plaats van de verwachte 150. Wij beoordelen de bewering van minister Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) dat „de Betuweroute de verwachtingen waarmaakt” dan ook als onwaar.

    • Wilmer Heck