Breivik wacht nu op vonnis

In het proces tegen Anders Breivik hoopten de Noren te weten te komen wat hem dreef tot massamoord. Na tien weken is het antwoord: veel feiten, weinig motieven.

Norwegian right-wing extremist Anders Behring Breivik (L) stands on May 24, 2012 in the courtroom in Oslo. On July 22, 2011 the 33-year-old first bombed a government building in Oslo, killing eight people, before going on a shooting rampage on Utoeya island, northwest of the capital, where the ruling Labor Party's youth wing was hosting a summer camp. Sixty-nine people died on the island, most of them teens. Breivik has confessed to the twin attacks but has refused to plead guilty, insisting they were "cruel but necessary" to stop the Labour Party's "multicultural experiment" and the "Muslim invasion" of Norway and Europe. AFP PHOTO / POOL / BERIT ROALD AFP

Het proces tegen Anders Breivik is waarschijnlijk afgerond voor de eerste herdenking van het bloedbad dat hij op 22 juli vorig jaar aanrichtte. Vanmiddag zou de strafeis bekend worden. Dan wordt duidelijk of justitie hem houdt voor een eenzame gek met moordfantasieën of de radicale strijder tegen de islam die hij beweert te zijn.

Breivik zei deze week geïrriteerd dat er te veel aandacht was in het proces voor zijn geestelijke gesteldheid „Dit proces had moeten gaan over de slachtoffers en hun gezinnen, en over de politieke achtergrond en oorzaken”, zei hij. „Want 22 juli gaat niet om psychiatrie, maar om de toekomst van Noorwegen en van Europa.”

Op zijn verzoek is een speciale zitting ingelast waarop hij zijn radicalisering kon toelichten. Een middag lang somde hij de nare ervaringen op die hij met moslims zou hebben gehad, in totaal 26. Een Turkse buurman die zijn fiets vernielt – hij was toen zeven. Een paar stevige vechtpartijen. Berichten die hij tegenkwam over verkrachtingen.

Breivik zegt dat hij rond zijn zestiende politiek bewust werd. Hij vond dat de media onvoldoende aandacht schonken aan het groeiende aantal moslims in Noorwegen en te veel bezig waren met rechts-extremisme. Hij was woedend over de NAVO-bombardementen op Servië, in 1999. „Het enige wat de Serviërs deden was moslims deporteren.” Hij was toen al twee jaar actief in de rechts-populistische Vooruitgangspartij.

Uit de beschrijving van de internationale contacten die hij toen heeft gehad, en vooral wat ze betekenen, valt ook na het proces niet met zekerheid op te maken of Breivik echt, zoals hij zelf claimt, onderdeel was van een breder netwerk.

Feit is dat hij in 2002 in Liberia en Londen is geweest. Volgens hemzelf om de Servische oorlogsmisdadiger ‘Dragen’ te ontmoeten. Die zou hem in contact hebben gebracht met een schemerige organisatie, de Knights Templar, die een gewelddadige kruistocht wilde beginnen tegen de islamisering van Europa. Breivik erkende dat hij een aantal zaken rond die organisatie heeft aangedikt, maar hield vol dat de groep bestaat.

Net als de politie vermoedt een toenmalige vriend van Breivik, dat Breivik naar het door burgeroorlog geteisterde Liberia ging voor handel in bloeddiamanten. Twee bedrijfjes die hij had opgezet na zijn schooltijd waren failliet gegaan, en Breivik was volgens zijn vriend geobsedeerd door geld. Breivik zelf noemde hij het diamantenverhaal een dekmantel.

In 2004 was Breivik in Estland en Litouwen, naar eigen zeggen op trainingskampen van Knights Templar. Hij reisde ook naar Wit-Rusland en Praag, voor een vermeende training en om wapens te kopen. Hij heeft in Estland en Litouwen bankrekeningen geopend, zoals hij die ook had in een aantal belastingparadijzen. „Ik was niet van plan het Noorse regime, dat de islamisering van Europa faciliteert, te ondersteunen”, zei hij. Die rekeningen passen in het beeld van Breivik als een handelaar in louche zaakjes. Hij had ook een bedrijfje dat vervalste diploma’s van Amerikaanse topuniversiteiten verkocht. Hij heeft daar 50.000 euro mee verdiend.

In 2006 zou Breivik van zijn Engelse commandant in Knights Templar opdracht hebben gekregen zijn cel te activeren – waarvoor geen enkel bewijs is gevonden. Hij trok weer bij zijn moeder in, om geld te besparen en in afzondering zijn plan voor te bereiden. Omdat hij ervan uitging dat hij zijn actie niet zal overleven, schonk hij zichzelf een afscheidscadeau: lang het computerspel World of Warcraft spelen. Daar had hij al jaren van gedroomd.

Het was een ramp, vertelde zijn moeder volgens een psychiater die haar na het bloedbad heeft gesproken – ze is ernstig ziek en kon niet getuigen in het proces. Breivik sprak alleen maar over politiek, over „een ophanden zijnde burgeroorlog”, was agressief en schold haar uit voor marxist. Zij mocht niet in zijn kamer komen en zijn lege bord zette hij na het eten buiten de deur. „Ik dacht dat hij volslagen gek aan het worden was. Ik dacht dat er iets mis was in zijn hoofd”, zei zijn moeder. Volgens Breivik heeft ze dat verzonnen, omdat hij haar zo heeft teleurgesteld.

In die jaren zat hij soms wel 17 uur per dag achter de computer. Om World of Warcraft te spelen, om aan zijn manifest van 1.500 pagina’s te werken. Tot 2011 zag hij zijn vrienden nauwelijks. Drie maanden voor de aanslag verhuisde Breivik naar een afgelegen boerderij. Daar werkte hij aan de bommen die hij bij de regeringsgebouwen in Oslo tot ontploffing zou brengen.

Als zijn vrienden of zijn moeder op bezoek wilden komen, hield hij hen af met smoesjes. Na lang aandringen werd een afspraak gemaakt voor 26 juli. Maar op 21 juli parkeerde Breivik de bomauto in de buurt van zijn moeders huis. Hij bracht de nacht door op zijn jongenskamer en ging de volgende dag op stap voor een van de bloedigste aanslagen in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.

    • Luuk Mulder