We zijn te bekrompen en te angstig

Afgelopen donderdag werd het bekend: Dirk Poot is de lijsttrekker van de Piratenpartij.

‘Ik zie mezelf als intermediair tussen twee werelden.’

Nederland, Amsterdam, 19-06-2012 Dirk Poot, lijsttrekker van de Piratenpartij. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Roger Cremers - 2012

Voor de lijsttrekker van een partij die vaak wordt geassocieerd met tech-savvy jongeren woont Dirk Poot wel erg ver van de grote stad. De 44-jarige medicus en zelfstandig programmeur werd afgelopen donderdag verkozen tot lijsttrekker van de Piratenpartij, de ‘themapartij’ die zich richt op een vrije informatiesamenleving en privacybescherming. We hebben afgesproken niet ver van zijn huis in een restaurant naast het sportvliegveld Seppe in Noord-Brabant, waar sportvliegers hun vliegtuigjes doen landen op een baantje tussen de akkers en weilanden. „Ik hou van deze omgeving, het buitenleven en de mensen. Maar zo ver van de Randstad is het niet. Het is maar een uur rijden naar Den Haag.” Daar, in Den Haag, verwacht Poot na de verkiezingen in september als volksvertegenwoordiger aan de slag te gaan. Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen haalde zijn partij het parlement net niet, maar de komende verkiezingen verwacht Poot twee tot drie zetels te verwerven. „We staan nu al bijna op één zetel in de peilingen en de campagne moet nog beginnen.”

Stel, de Piratenpartij heeft na een succesvolle campagne een aantal zetels behaald. Wat gaat u doen op uw eerste dag in de Tweede Kamer?

„We zullen eerst iemand moeten vinden die ons wegwijs wil maken. Maar op de eerste vergadering waarin wij het woord krijgen, wil ik duidelijk maken dat de Piratenpartij voor veel meer staat dan downloaden. Het gaat ons om een democratischer Nederland en een democratischer Europa, om hervormingen van het auteursrecht, en om een overheid die de privacy van haar burgers beschermt in plaats van schendt. In het kader van veiligheid en terrorismebestrijding zijn de laatste jaren talloze wetten erdoorheen gejaagd die nooit goed overdacht zijn. Zoals de manier waarop in Nederland het dataverkeer wordt opgeslagen, het feit dat jaren na dato nog te zien is welke sites jij vandaag hebt bezocht en met wie je hebt gemaild en getelefoneerd. Nederland is koploper in het aantal telefoontaps, dat moet veranderen.”

Hoe erg is dat nou eigenlijk, als je niks te verbergen hebt?

„Hoe zou jij het vinden als er boven deze tafel een camera en microfoon zouden hangen en de eigenaar van dit restaurant verplicht zou zijn om ons hele gesprek naar de overheid door te sturen? Je zou je er terecht over opwinden, maar dat is in principe wel wat er nu gebeurt als jij op Twitter, Facebook op Hyves een gesprek voert. Of denk aan het briefgeheim, dat Thorbecke niet voor niets heeft opgenomen in de Grondwet. Een overheid die achter de voordeur van zijn burgers gluurt, en dus alle burgers beschouwt als verdachten, is geen democratische overheid. Dat briefgeheim zijn we nu kwijt, omdat 99 procent van onze post via e-mail gaat en al ons dataverkeer wordt opgeslagen.”

In de Duitse deelstaatverkiezingen heeft jullie zusterpartij klinkende overwinningen behaald. De Piratenpartei is in de landelijke peilingen zelfs de derde partij van Duitsland. Wat heeft u geleerd van het Duitse succes?

„Allereerst hoe belangrijk peilingen zijn. Vanaf het moment dat de Duitse opiniepeilers de Piratenpartei meenamen op hun vragenlijsten, schoot de partij omhoog in de peilingen. Mensen moeten eerst weten dát ze op een partij kunnen stemmen voordat ze kunnen overwegen erop te gaan stemmen. Het is dus hoopvol dat wij nu eindelijk in de peilingen staan. Daarnaast heeft de Piratenpartei een waanzinnig goeie campagne gevoerd. Een poster van het parlement met de tekst ‘dit systeem heeft een update nodig’, kunnen wij zo overnemen.”

Op zijn T-shirt staat ‘1984 was not meant as an instruction manual’. Maar behalve dat T-shirt verraadt het uiterlijk van Poot, vader van twee kinderen en in zijn vrije tijd drummer, weinig van de burgerrechtenactivist die erachter schuilgaat. Hij draagt een net jasje, maakt een rustige indruk en nee, hij draagt geen ooglapje.

Poot groeide op in Zwijndrecht en leerde zichzelf op zijn elfde programmeren op een Commodore 64. Na zijn studie bedrijfskunde werkte hij als ict-specialist bij verschillende bedrijven, maar besloot op zijn dertigste een Amerikaans artsendiploma te halen op Sint Eustatius. Toen hij terugkeerde naar Nederland was het land dat hij vijf jaar eerder achter zich had gelaten in veel opzichten veranderd. „Het vrije en open Nederland was angstig en bekrompen geworden.”

Poot noemt zichzelf „een echte liberaal”. In zijn jeugd was hij lid van de JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD. Maar hij verloor zijn interesse voor de partij toen deze het neo-liberalisme omarmde – „wat in feite neerkomt op anti-liberalisme”. Tijdens zijn co-schappen in Dordrecht blogde hij over de marktwerking in de zorg en het Elektronisch Patiënten Dossier, „een van de slechtste plannen ooit”. Hij sloot zich in 2010 aan bij de Piratenpartij, waarvan hij al snel de woordvoerder werd.

U heeft geen ervaring in de landelijke politiek. Bent u wel geschikt als lijsttrekker?

„Ik denk dat ervaring in Den Haag geen voorwaarde is om je kiezers goed te kunnen vertegenwoordigen. Marianne Thieme was ook geen doorgewinterde politicus voordat ze in de Kamer kwam. Toch is de Partij voor de Dieren er wel in geslaagd veel van haar punten het kabinet in te fietsen.”

Wat maakt u geschikt?

„Ik zie mezelf als intermediair tussen twee werelden. Ik spreek zowel de taal van de techneuten als de taal van gewone mensen, managers en bestuurders. Toen ik in 1995 bij Heineken werkte als internetprojectmanager was ik een van de weinige mensen in Nederland die het internetjargon kon vertalen naar gewone mensentaal. Als medisch programmeur heb ik geleerd technische concepten eenvoudig uit te leggen aan medici en medische concepten te vertalen in ‘nerdspeak’. Ik vind het leuk om die vertaalslag te maken. En op het moment dat je lastige concepten goed kan uitleggen, komen de stemmen vanzelf.”

Beslissingen in de partij worden genomen met een zogenoemd ‘liquid democracy systeem’. Wat moet ik me daarbij voorstellen?

„Het is een online democratisch systeem dat partijleden in staat stelt gedurende de hele periode dat een partij in het parlement zit invloed uit te oefenen op wat Kamerleden stemmen. Die invloed kunnen ze ofwel individueel aanwenden, of ze kunnen een expert binnen de partij aanwijzen die op een deelgebied hun stem vertegenwoordigt. Het is een vorm van directe democratie die bij onze zusterpartij in Duitsland al zijn vruchten heeft afgeworpen.”

De Piratenpartij is in de beeldvorming vooral de partij voor jongeren die gratis illegale kopieën willen kunnen blijven downloaden.

„Maar het delen van bestanden op internet is niet illegaal. Net zomin als vroeger een boek uit de bibliotheek kopiëren, een videoband van de buurman lenen of een album op een cassettebandje opnemen illegaal was. Bovendien laten alle onderzoeken naar filesharing zien dat er geen sprake is van omzetdaling als gevolg van online downloads. En die onderzoeken wijzen ook uit dat mensen die veel downloaden twee keer zoveel uitgeven aan media én dat de omzet van de film en muziekindustrie nog nooit zo hoog is geweest.”

Maar diezelfde industrie zegt inkomsten te verliezen aan downloaders.

„Tuurlijk zeggen ze dat. Maar ik heb de jaarverslagen van alle grote mediamultinationals bekeken en die zijn juichend. Vergeet niet dat Philips groot is geworden in de tijd dat Nederland nog geen octrooien kende. Kijk naar de explosie van kennis na de boekdrukkunst. Erasmus was in feite de Pirate Bay van zijn tijd: hij struinde alle grote Europese bibliotheken af en stelde uit de beste werken compilaties samen. Feitelijk is de opkomst van internet alleen te vergelijken met de opkomst van de boekdrukkunst: een enorme liberalisering van kennis, en als gevolg daarvan een enorme toename van de culturele en wetenschappelijke productie.”

Welke kiezers denken jullie aan te spreken?

„We zijn geen jongerenpartij, als je dat bedoelt. In het algemeen hebben jongeren misschien iets beter door dat de wereld is veranderd door internet. En jongeren zitten het meest op internet, dus die merken ook het eerst dat hun online vrijheid steeds meer beperkt wordt. Maar onze standpunten over privacybescherming vinden juist veel weerslag bij 60-plussers, mensen die zijn opgevoed met de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. De generatie van mijn ouders vindt het verschrikkelijk dat we weer met een identiteitsbewijs over straat moeten. Dat de overheid steeds meer van ons te weten komt. En dat er weer censuur plaatsvindt.”

Censuur?

„Ik denk dat de helft van alle Nederlanders inmiddels al de censuurpagina van zijn provider heeft gezien. Wie The Pirate Bay bezoekt, krijgt een pagina op zijn scherm waarin staat dat de provider deze informatie niet mag doorgeven. Dat is censuur. Hoe wil je het anders noemen?”