Filmmaker Stanley Kubrick leeft in Eye - ‘een onverklaarbaar, bezeten genie’

Kubrick aan het werk met acteur Gary Lockwood op de set van A Space Odyssey. Foto MGM

Filmmuseum Eye eert Stanley Kubrick met een expositie en filmcyclus. Een bezeten genie dat zichzelf noch zijn films wenste te verklaren, aldus filmredacteur Coen van Zwol.

Het meesterschap van Kubrick ontkennen is dan ook futiel. Daarvoor is hij te rotsvast verankerd in het filmcanon, schiep hij te veel iconische momenten: majoor ‘King’ Kong die de waterstofbom berijdt als een rodeostier in Dr. Strangelove:

Maar ook het neurotische rode oog van computer HAL in 2001, of Jack Nicholsons trekkebekkende “Heeere’s Johnny!” in The Shining.

http://www.youtube.com/watch?v=2TVooUHN7j4

In Filmmuseum Eye kunnen zijn fans vanaf vandaag eerbiedig langs de relieken schuifelen: decors, storyboards, rekwisieten en aantekeningen. Want Kubrick leeft, zo benadrukt Van Zwol.

A Clockwork Orange is met al zijn pop art en ‘brutalistische’ betonarchitectuur geen grappige retro uit de jaren 70 geworden, maar blijft een onthutsende sciencefictionfabel over psychopathologie en geweld. Dertig jaar na dato lijkt het zich in een parallel universum af te spelen.

Een Kubrick moest de wereld van de filmmaker zelf op zijn grondvesten doen schudden, zoals Lolita, Dr. Strangelove, 2001 en A Clockwork Orange. De lat lag heel hoog: Kubrick had hem daar zelf gelegd.

Stanley Kubrick overleed in zijn slaap op 7 maart 1999 op zijn Engelse landgoed Childwickbury Manor, vier dagen na het afmonteren van Eyes Wide Shut. Een film die postuum de kritiek verdeelde. Maar, zo stelt Van Zwol, zelfs de minste van zijn twaalf serieuze speelfilms kan je zien en herzien: gepolijst, weloverwogen, vol dubbele bodems, mystificaties en ironie. De oude verwijten – Kubrick is kil, steriel – klinken totaal niet meer relevant.

Het was juist wat Kubrick tot Kubrick maakte: films die niet in slaap sussen, maar afstand en vervreemding scheppen. Een Kubrick is cerebraal en esthetisch; sentimentaliteit zag hij volgens zijn vriend Michael Herr als verachtelijk, schijnheiligheid als weerzinwekkende leugen.

Het oeuvre en de carrière van Kubrick worden tot en met 9 september geëerd in Eye.

    • Annemarie Coevert