De centrale bankier als moderne leerkacht

Hoeveel kan een centrale bankier aan? Die vraag drong zich gisteravond op bij het lezen van het jaarverslag van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB) dat vanmiddag is vrijgegeven. Deze ‘bank der centrale banken’ produceert analyses die tot de beste van het veld behoren.

Er is dit jaar sprake van een noodkreet. Centrale banken in het Westen zijn grootschalig ingestapt na de kredietcrisis. Ze steunen nu de economie op onconventionele wijze, met ultralage rentevoeten en uitgebreide opkoopprogramma’s van staats- en andere schulden. Zo moet in Amerika de economie draaiend worden gehouden, en in de eurozone een crisis worden voorkomen.

De bijgaande grafiek is alarmerend: de balans van de centrale banken in de gevestigde economieën is 2,5 maal zo groot als vóór de kredietcrisis, en daar zit de dempende werking van de Japanse centrale bank (die dat al eerder deed) nog bij. Ook de centrale banken van opkomende landen doen mee: hun balans is verdubbeld.

En nog is het niet genoeg. Er gaan stemmen op om commerciële banken van vermogen te voorzien (hetgeen technisch trouwens onmogelijk is), om nóg meer te doen met opkoopprogramma’s en liquiditeitsinjecties. En als extreme maatregel: waarom strepen we al die staatsschuld die nu op hun balans staat niet gewoon weg? Een centrale bank is toch óók overheid?

De centrale bank wordt zo beetje bij beetje een moderne school, die steeds meer taken op zijn bord krijgt. Rugzakjes, hoogbegaafden, vergeet de middenmoot niet, integratie, feminisering, persoonlijke en sociale hygiëne, goed ontbijten, voorkleuteren vanaf drie jaar, taalachterstand en graag om acht uur open en om zes uur pas dicht. Omdat de samenleving er om vraagt, of omdat ouders die taken gemakzuchtig afschuiven op de laatste in de rij die niet kan weigeren: de leerkracht. Maar wee je gebeente als je een fout maakt: dan staan ze op hoge poten op de stoep.

Vervang hier ‘ouders’ door ‘politici’. In de eurozone legt het onvermogen een doorbraak te forceren de problemen op de stoep van de ECB. In de VS draait de centrale bank goeddeels op voor de totale politieke verlamming in het Congres. Daar tussenin leeft het Verenigd Koninkrijk, in een fantasiewereld van beleidsvrijheid. Maar het resultaat is in wezen hetzelfde: een opgeblazen centrale bank en overheidsfinanciën die zich, in de eigen taal, laten samenvatten als een accident waiting to happen.

Dat de BIB alarm slaat is dan ook volkomen terecht. Al was het maar, omdat dit monetaire beleid wel helpt op de korte termijn, maar zorgt voor totaal verkeerde signalen aan de reële economie en kunstmatige prijzen in het financiële systeem. Waarmee het zaad voor de volgende crisis nu wordt gezaaid. En de economie, door gebrek aan aandacht en opvoeding, op latere leeftijd alsnog ontspoort.

Maarten Schinkel

    • Maarten Schinkel