De apk-keuring en het verkeer 'Nederland heeft de minste verkeersslachtoffers van Europa' 'Mankementen zijn zelden de oorzaak van ongevallen' Grotendeels waar

Nederland, Malden, 25-3-2010 Een automonteur in een garage die gespecialiseerd is in Peugeot en Citroen vervangt een deel van de uitlaat. Foto: Flip Franssen

Nederland heeft de minste verkeersslachtoffers van Europa’

Nederland behoort volgens internationale vergelijkingsstudies naar verkeersveiligheid tot de zogenoemde SUN-landen (Sweden, United Kingdom, the Netherlands). Dit zijn de drie veiligste landen van Europa. Ze dienen als voorbeeld voor de andere landen wegens hun maatregelen op het gebied van snelheidsovertredingen, gordelgebruik, rijden onder invloed en veiligheid op de weg, zo staat in de SWOV-Factsheet van oktober 2011, een overzicht van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid.

Maat voor de vergelijking is mortaliteit: het aantal verkeersdoden per miljoen inwoners. Daarbij is een verkeersdode iemand die binnen een maand overlijdt aan de gevolgen van een verkeersongeval. Dit is de meest bruikbare en betrouwbare maat voor internationale vergelijkingen, zegt SWOV-directeur Fred Wegman, tevens hoogleraar verkeersveiligheid aan de TU Delft. Teller (doden) en noemer (inwoners) worden in alle landen goed geregistreerd.

Met 38 doden per miljoen inwoners stond Nederland op deze index in 2010 op plaats vier, achter Zweden (28), het Verenigd Koninkrijk (30) en Malta (37). Malta scoort hoog, maar telt zo weinig inwoners dat de aantallen flink fluctueren en dus weinig zeggen. Vorig jaar kwamen in het Nederlandse verkeer 661 mensen om, in 2010 waren dat er 640. De helft was inzittende van een auto, een kwart was fietser en een kleiner deel voetganger.

Een andere relevante maatstaf is het aantal verkeersdoden per gereden kilometer. Deze houdt ook rekening met verschillen tussen landen in motorisatiegraad, waarbij gereden kilometers wordt gemeten door het voertuigpark van een land te vermenigvuldigen met de gemiddeld gereden afstand van een voertuig. Volgens deze maatstaf staat Nederland op plaats drie, achter Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Maar helemaal betrouwbaar is deze maatstaf niet, zegt Wegman. Het aantal kilometers wordt niet in elk land goed geregistreerd, bovendien houdt de index geen rekening met het aantal kilometers afgelegd per fiets – voor Nederland niet onbelangrijk.

CDA’er De Rouwe had het over ‘verkeersslachtoffers’, niet over verkeersdoden. Om zijn uitspraak te controleren, zouden we dus ook naar het aantal gewonden moeten kijken. Een betrouwbare internationale vergelijking van het aantal gewonden bestaat echter niet. Landen hanteren verschillende definities van verkeersgewonde en er is vaak sprake van onderrapportage: is de politie ervan op de hoogte? Is er een ongevallenformulier? Overal zie je volgens Wegman andere praktijken. Ook in Nederland, waar in 2010 naar schatting ruim 19.000 mensen door het verkeer in het ziekenhuis belandden, is de meting volgens Wegman onvoldoende nauwkeurig.

De vraag is of Nederland internationaal anders zou scoren als we ook gewonden zouden meetellen. Nederland telt relatief veel fietsers en bekend is dat op tweewielers (fietsers, snor/bromfietsers en motoren) relatief veel gewonden vallen. Tegelijkertijd telt Nederland weer minder motorfietsers dan bijvoorbeeld Zuid-Europa. Onduidelijk is waar dat per saldo toe leidt.

Om te bepalen of Nederland inderdaad de minste verkeersslachtoffers van Europa telt, kunnen we ons dus alleen baseren op verkeersdoden. Volgens die maatstaf behoort Nederland tot de landen met de minste slachtoffers, al duldt het Zweden en het Verenigd Koninkrijk voor zich. Next.checkt beoordeelt de bewering daarom als grotendeels waar.

De aanleiding

De eurocommissaris van Verkeer wil jaarlijkse apk-keuringen verplicht stellen voor auto’s die zeven jaar of ouder zijn of veel kilometers hebben gereden. In Nederland moeten deze auto’s nog eens in de twee jaar verplicht worden gekeurd. Verzwaring van het apk-regime is volgens Europa beter voor de verkeersveiligheid.

In Den Haag reageerden politici afgelopen maandag afwijzend op het plan. Het zou zijn ingestoken door lobbyisten van keuringsorganisaties die eraan verdienen, aldus de VVD. En volgens CDA-Kamerlid Sander de Rouwe heeft verhoging van de apk-frequentie geen enkel effect op de verkeersveiligheid. „Mankementen zijn zelden de oorzaak van ongevallen”, zei hij op Nu.nl. En tegen De Telegraaf: „Laat Europa naar Nederland kijken. Wij hebben de minste verkeersslachtoffers”. Next.checkt bekijkt beide uitspraken.

Mankementen zijn zelden de oorzaak van ongevallen

Uit Nederland zijn geen systematische gegevens bekend over de technische staat van auto’s die betrokken zijn bij ongevallen, zo staat te lezen in de SWOV-Factsheet van september 2009 van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid. Wel is er volgens de SWOV een onderzoek van de Duitse onafhankelijke keuringsinstantie Dekra. Die bekeek in 2000 15.809 ongevallen en constateerde ernstige mankementen bij 24,6 procent van de betrokken voertuigen. Bij 24 procent van die 24,6 procent werden de voertuiggebreken als oorzaak van het ongeval beschouwd. Bijna de helft kon worden geweten aan de remmen, bijna een kwart aan de banden en nog eens een kwart aan de wielophanging. In totaal waren mankementen dus bij 6 procent van de ongevallen (24 procent van 24,6 procent) de oorzaak.

Een aandeel van 6 procent bij ongevallen kan goed kloppen, zegt Wegman. Hij schat de bijdrage van voertuigdefecten op ongevallen in Nederland op „5 tot 10 procent”. Basis voor de schatting zijn diepteonderzoeken naar ongevallen die in verschillende landen regelmatig worden uitgevoerd. Daarbij bekijken onderzoekers in een steekproef van ongevallen zoveel mogelijk informatie, waaronder voertuigkenmerken. Slechte remmen en banden spelen een belangrijke rol. Voor fietsen geldt dat over de bijdrage van mankementen aan verkeersongevallen weinig bekend is. Verlichting en kwaliteit van de remmen speelt een rol, maar cijfers hierover zijn er niet.

Onduidelijk is of de algemene periodieke keuring van motorvoertuigen (apk), ingevoerd in de jaren tachtig, heeft bijgedragen aan de verkeersveiligheid. Buitenlands onderzoek hiernaar laat een wisselend beeld zien. Het effect ervan moet volgens de SWOV zeker niet hoog worden ingeschat. Nut van de apk is er dan ook vooral op gebied van milieunormen en minder op het gebied van verkeersveiligheid.

Dat mankementen aan voertuigen zelden (5 tot 10 procent) de oorzaak zijn van ongevallen klopt. Dat geldt althans voor auto’s op basis van het geringe onderzoek hiernaar. Next.checkt beoordeelt de bewering als waar.

    • Freek Schravesande