Spanje rap op weg naar tweede redding

De Spaanse rente staat stevig boven de 7 procent. Mede dankzij de ECB houdt het bankwezen nog even stand. Premier Rajoy pleit voor directe steun van het ESM.

Op de financiële markten lijkt het besluit te zijn gevallen: Spanje heeft spoedig een tweede reddingsactie nodig. Niet alleen steun voor zijn wankele bankensector – zoals 9 juni werd aangevraagd – maar een volledige bail-out. De Spaanse tienjaarsrente vestigde zich gisteren stevig boven de 7 procent. Een niveau waarop andere eurolanden (Portugal, Ierland, Griekenland) eerder noodleningen moesten aanvragen om niet bankroet te gaan.

Vorige week suste de Spaanse regering nog dat de paniek zou luwen na de Griekse verkiezingen van afgelopen zondag. Inmiddels blijkt dat, nu Griekenland politiek weer even vooruit kan, de markten hun vizier op Spanje richten. Met zijn massawerkloosheid, hoge private schuldenlast en slechte groeivooruitzichten is dit nog steeds het grootste zorgenkind in de muntunie.

De onrust werd gisteren gevoed door nieuwe cijfers van de centrale Banco de España. Het percentage oninbare leningen bij Spaanse banken steeg in april tot 8,72 procent, tegen 8,37 procent in maart. Het tekent hoe bedrijven en burgers door de aanhoudende recessie in betalingsproblemen raken.

De Europese kredietlijn van maximaal 100 miljard euro voor Spaanse banken had de onrust hierover moeten wegnemen. Maar op de financiële markten leven juist grote twijfels over die reddingsactie. Ze vergroot de onzekerheid voor private obligatiehouders. Bij een eventuele Spaanse schuldsanering staan zij straks achter de Europese geldschieters in de rij van crediteuren. Bovendien loopt de kapitaalinjectie via de regering in Madrid, waardoor ze de staatsschuld met tot wel 10 procentpunt omhoog zal jagen.

Dit laatste legt de fundamentele zwakte van de reddingsactie bloot: ze vergroot de afhankelijkheid tussen banken en overheid. Deze verstrengeling is al zeer nauw in Spanje. Nu buitenlandse beleggers zich collectief terugtrekken uit het land, kopen bijna alleen nationale banken nog Spaanse staatsschuld. Vorig jaar steeg hun blootstelling hieraan met 26 procent. Bij de banken die de regering al genationaliseerd heeft, was dit zelfs 80 procent.

Met hun vraag helpen de banken de overheidsrentes enigszins te drukken. Het gekochte staatspapier zelf gebruiken ze als onderpand voor goedkope leningen van de Europese Centrale Bank. Vorige week bleek dat van de 347 miljard die Frankfurt in mei uitleende aan eurobanken, Spanje 287 miljard (83 procent) opeiste. De driehoeksverhouding met de ECB en overheid helpt de banken zo op korte termijn liquide te blijven. Maar de staatsschuld die ze ertoe moeten inslaan verliest nu snel aan waarde en krijgt een steeds lagere ‘rating’ van de kredietbeoordelaars. Dit ondermijnt hun toch al zwakke kapitaalpositie.

Op de G20-top in Mexico benadrukte premier Rajoy gisteren dat „de koppeling tussen bancaire en publieke schuld zeer schadelijk is gebleken”. Hij deed hiermee een verkapt pleidooi voor een directe kapitaalinjectie van het permanente noodfonds ESM in Spaanse banken, buiten zijn regering om. Dit lijkt een achterhoedegevecht. Ten eerste kan het onder het huidige ESM-verdrag niet. Daarnaast verzetten Noord-Europese landen zich ferm tegen zo’n directe steunoperatie.

Ondertussen blijven veel details over de bankenredding onhelder. Volgens Madrid gaan Europa en het IMF zich alleen bemoeien met het opschonen van de financiële sector. Uit Brussel en Berlijn klinken andere geluiden. Zo zouden de aanbevelingen die ‘begrotingstsaar’ OlliRehn half mei deed voor Spanje een bindender karakter krijgen. Ook het IMF kwam vrijdag met suggesties voor bezuinigingen: btw omhoog, ambtenarensalarissen omlaag.

Rajoy wimpelt alle internationale bemoeienis vooralsnog af, zeker naar buiten toe. Hij verkocht de Europese reddingactie juist als een triomf, omdat Spanje geen soevereiniteit inlevert. Als hij al aanvullende bezuinigingen en hervormingen treft, dan wil hij die kunnen presenteren als eigen besluit. In politiek Madrid gaat het gerucht dat Rajoy wil wachten tot half augustus, als Spanjaarden massaal op vakantie gaan. Bij deze paniek is het de vraag of hem zoveel tijd gegund is.

    • Merijn de Waal