Is Rutte premier of VVD’er?

Alvorens premier Rutte zijn koffer pakt voor een kort bezoek aan bondskanselier Merkel, zal hij toch eerst moeten kiezen in welke hoedanigheid hij naar Berlijn reist. Gaat hij als demissionair regeringsleider of als partijleider? De keuze voor één van beide rollen zal bepalend zijn voor de duur van het gesprek met bondgenoot Merkel.

Als Rutte zich opstelt als de lijsttrekker van de VVD, dan kan de visite snel worden afgerond. Presenteert Rutte zich daarentegen als premier van Nederland, dan heeft het beraad tussen beide hechte partners ter voorbereiding van de Europese top eind deze maand in Brussel wel zin.

Op die zoveelste crisistop ligt een plan ter tafel dat de muntunie niet meer hapsnap, maar structureel moet versterken. Er is geen andere uitweg meer. Zelfs op de bijeenkomst van de G20 dezer dagen in Mexico bleek dat de rest van de wereld steeds minder geduld heeft met Europa.

Behalve een bankenunie en eventueel een depositogarantie-systeem doemen in dat plan ook de voorzichtige contouren van een gemeenschappelijke euro-obligatie voor alle lidstaten op.

Bondskanselier Merkel is nog niet over de brug. Maar omtrent de marsroute van Duitsland heeft ze geen misverstand laten bestaan. De eurozone moet „stap voor stap richting politieke unie” voortgaan.

Rutte op zijn beurt verklaarde dat hij niet zit te wachten op „institutionele vergezichten”. Volgens Rutte is de politieke unie van Merkel eigenlijk alleen bedoeld om andere landen te houden aan de afspraken en zal Nederland dus niet worden geconfronteerd met het „massieve overdragen van soevereiniteit”. Volgens Rutte zijn er kennelijk twee eurozones: de zuidelijke zone die zich door anderen de les moet laten lezen, en de noordelijke die juist les mag geven.

Met deze interpretatie wekte hij de indruk de verkiezingsuitslagen buiten Nederland niet te volgen. Merkel beweegt schoorvoetend omdat zij, anders dan Rutte, de consequenties van de verkiezing van president François Holland wél op waarde schat, hoe vervelend ze die ook vindt.

Het laat zich raden waarom Rutte zijn ogen zo sluit voor de rest van Europa. Als lijsttrekker van de VVD in een verkiezingscampagne waarin de euro een cruciale rol zal spelen, moet hij de schijn ophouden dat Nederland als enige niet hoeft te bewegen. Na 12 september is Rutte weer vrij als staatsman te denken en te praten. CDA-leider Van Haersma Buma heeft deze politieke gespletenheid scherp ontleed: Rutte trekt in Nederland als VVD’er een „vies gezicht” bij beleid waar hij in Europa als premier wel achteraan „hobbelt”, zei Van Haersma Buma in het AD.

De januskop begint niet alleen op te vallen maar is ook schadelijk: voor Europa en Nederland. Rutte doet er verstandig aan naar Berlijn te gaan in het pak van de premier en dat tot september niet meer te wisselen voor het rolkostuum van de partijchef.