De ontredderde mens op straat

Een bestuursakkoord aanprijzen met de term ‘trendbeuk’ is niet zonder risico. Zeker als je het een ‘dubbele trendbreuk’ noemt. Papier is immer geduldig. Toch presenteert minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) haar deal met zo’n beetje alle aanbieders en belangenbehartigers in de geestelijke gezondheidszorg op deze optimistische manier. Voortaan zal de patiënt met psychische problemen eerder thuis worden behandeld en gaan de kosten omlaag. Als deze doelstelling wordt gehaald, dan heeft Schippers op de valreep inderdaad iets veranderd. Vorig jaar sloot zij al een dergelijk akkoord met de ziekenhuizen.

Kosten in de gezondheidszorg hebben echter de neiging om autonoom te stijgen. Enige scepsis is dus geboden. Anderzijds is dit niet louter een budgetafspraak maar ook een omslag in de behandelingsaanpak. De behandelaars beloven deze patiënten minder snel op te nemen. Er wordt ingezet op hulp aan huis door de hulpverleners, de huisarts of het gezondheidscentrum. Dat moet de echte omslag worden.

Deze ontwikkeling past in wat wel de sanering van de markt van therapie en ongeluk kan worden genoemd. Voor periodes van neerslachtigheid, verdriet of ‘niet lekker in je vel zitten’, die ieder in zijn leven meemaakt, zijn in toenemende mate medische oplossingen voorhanden. Dat heeft er mede toe geleid dat ‘depressiviteit’ inmiddels volksziekte nummer twee is. Een miljoen Nederlanders slikken antidepressiva. Onlangs keerde het Nederlands Huisartsen Genootschap op zijn schreden terug. Patiënten met lichte depressies moet voortaan worden uitgelegd dat ze zich binnen drie maanden vanzelf beter voelen. Zonder pillen. Minister Schippers legt nu ook de consumptie van de meer intensieve zorg aan banden. Naar schatting 20 procent van de intensieve zorg zou gebruikt worden door patiënten die met minder toe zouden kunnen.

Voorwaarde is natuurlijk dat die toekomstige psychische hulp aan huis er dan wel moet zijn. De huisarts, van wie al veel wordt gevraagd, krijgt er een taak bij, namelijk het organiseren van de hulp. Net als de familie, de buren, de wijkagent, de flatbeheerder, de hondenuitlaters en al die andere toezichthouders en surveillanten van het dagelijks leven. De ontredderde buurman keert straks terug in het straatbeeld.

Moderne psychische problemen hangen bovendien vaak samen met zelfmedicatie, middelengebruik of verslaving. Dat vraagt om grotere tolerantie, maar ook om grotere onderlinge betrokkenheid. En misschien ook om een betere crisisopvang, die sneller beschikbaar is en flexibel werkt. Of de moderne maatschappij die aandacht kan opbrengen moet ook nog maar blijken. Maar dat het die kant op moet is wel duidelijk.