Beter leren kijken in eredienst voor G.H. Breitner

Muziektheater

De Rode Kimono van M. Hamel. Hexagon Ensemble. 18/6 Muziekgebouw A’dam. Herh.: 19/6 aldaar. ***

In zijn Requiem nam Micha Hamel, hoofdcomponist van het Holland Festival, afscheid van het Bildungsbürgertum. Zijn tweede festivalwerk, De Rode Kimono, doet een stapje terug. Daarin draait het juist om opvoeding van het publiek en het leren waarderen van een groot kunstwerk.

Hamel zoekt de toekomst van nieuwe muziek in het interdisciplinaire. De Rode Kimono gaat uit van het schilderij van G.H. Breitner (1893), dat tijdens de voorstelling echt te zien is in het Muziekgebouw. Danser Michael Schumacher loopt of danst rond over het podium en zoomt met een camera in op details die simultaan op scherm getoond worden. Het scharnier van een van de transportkisten die het decor vormen. Een etiket, noest, het weefsel van een plaid. Zie, doceert de camera, er is overal schoonheid – als je er oog voor hebt. De live-beelden worden afgewisseld met close-ups van het schilderij.

De kameleontische muziek van Hamel, hier voor vijf blazers en piano, speelt in deze eredienst voor Breitner geen dominante rol. De introductie roept even Moessorgski’s Schilderijententoonstelling in herinnering. Waar wordt ingezoomd op de hand van het meisje met de bloem of dier geloken oogleden – ‘romantische’ details – neemt de muziek een hoogromantische gedaante aan. Soms ook klinken er flarden Debussy en vaudeville, of sluit een motiefje aan op de ornamentiek van Breitners geschilderde Perzisch tapijt.

Uitgangspunt van Hamel en regisseur Van Kan is dat moderne mensen te weinig tijd nemen goed naar een kunstwerk te kijken. Nu moet dat, vijf kwartier lang, wél. Elk bloemetje, elke verfbarst wordt vorsend onder de loep gelegd. Soms leidt dat tot een haast sensueel visueel verrassingseffect; zo zijn de uitsnedes van het schilderij uitvergroot net abstracte meesterwerken. Maar het idee verrast te weinig om lang te boeien. Het keurslijf waarin de blik wordt gedwongen krijgt dan iets hinderlijk dwingends: kunst omdat het moet.

Zoals de kerk in Hamels Requiem onderdeel werd van de voorstelling – dat was onvergetelijk. Hier schuilt het interdisciplinaire in de confrontatie tussen kunstvormen. Hamel heeft gecomponeerd met de grammatica van het schilderij als uitgangspunt: een interessant, maar erg abstract concept. Op papier is De Rode Kimono interdisciplinair, maar op de planken blijft het fragmentarisch.