Alles moest mooi bij Stapel

Diederik Stapel en de kunst van het wetenschappelijk oplichten.

Profiel: Diederik Stapel Ned. 2, 21.05-21.35 uur

Waarover de film met de beelden van een modelspoorbaan gaat, blijft onduidelijk. Maar de jonge acteur (16 jaar?) met de knappe gelaatstrekken is onmiskenbaar Diederik Stapel, de psycholoog die vorig jaar werd ontmaskerd als de grootste Nederlandse wetenschapsfraudeur ooit.

Het archieffragment in Profiel: Diederik Stapel – hij zit in een tweeluik met hulpverlener Keith Bakker dat De verzoeking heet – geeft je even het gevoel dat je dichter bij de oplossing van het raadsel bent. De oplossing zou iets kunnen zijn als: Stapel was een con artist, iemand die van fraude een kunstwerk maakt.

Stapel gaf tijdens zijn studie zijn acteursambities op, maar bleef ook als psycholoog hechten aan een kunstzinnige vorm. „Hij hield van mooie kunst, van mooie muziek”, zegt een ex-promovenda: „Wetenschappelijke experimenten moesten elegant en creatief zijn. En alles moest mooi worden opgeschreven.”

Het zijn snoepjes in een reportage die verder obligate observaties bevat. Gemakshalve slaan de makers een hele groep verantwoordelijken over: collega-hoogleraren en bestuurders die jaren hebben zitten slapen.

Van dit falen wordt een glimp getoond als een hoogleraar vertelt dat Stapel hem een briefje gaf met fraaie onderzoeksuitkomsten. Toen hij zijn twijfels besprak met een emeritus hoogleraar zei die: „Ben nou blij dat je ook eens zo’n sheet gegevens hebt.” Misschien dat Stapel verleid was, maar hij was toch vooral een verleider.