Winnaar Samaras wil geen avonturen

Pro-Europese partijen hebben in Griekenland een meerderheid aan zetels behaald. Maar of ze een coalitie kunnen vormen, is onzeker. En nog twijfelachtiger is of de bevolking hen voldoende steunt. „We lopen alleen wat langzamer naar de rand van de afgrond.”

De bankautomaten in Griekenland spuwen nog gewoon euro’s uit. De grootste angst over de nabije toekomst is weggeëbd. Het meest onzekere scenario voor de eurozone, waarin de ultralinkse partij Syriza de verkiezingen winnen, is niet uitgekomen.

Onder grote buitenlandse druk hebben de Griekse kiezers de conservatieve partij Nieuwe Democratie (ND) de grootste gemaakt, met 29,7 procent van de stemmen. Partijleider Antonis Samaras legde de winst, een groei van ongeveer 10 procent ten opzichte van de verkiezingen op 6 mei, uit als een keuze voor een toekomst binnen de Europese Unie en binnen de eurozone. „Geen avonturen meer”, zei hij. En: „Grieken hebben hun wil geuit in Europa verankerd te blijven.”

Voor de meeste Grieken lag die vraag gisteren echter helemaal niet op tafel. Peilingen lieten zien dat slechts een minderheid vertrek uit de EU of terugkeer naar de drachme wil.

Burgers hadden vooral het gevoel dat ze duidelijk moesten maken op welke toon ze met de andere Europese regeringen wensen te onderhandelen. Volgens de bestaande mores van pappen en nathouden en Brussels polderen tot de volgende piek in de crisis, of op z’n Grieks, door desnoods te gaan staken.

Syriza-stemmers, zoals ICT’er Nick Rizos uit Athene, zeiden gisteren dat ze vooral hopen dat die partij „de spelregels” zou kunnen veranderen. Onder grote druk van het buitenland schrokken steeds meer mensen echter terug voor de ramkoers die de partij voorstaat. „Europa is onze familie, dat zijn onze vrienden die ons geld geven”, verwoordde lerares geschiedenis Christiana Synarelli die afweging. „De aanpassingen die van ons verlangd worden zijn wreed, maar we kunnen alleen samen met onze partners een antwoord vinden.”

Die behoudende keuze betekent niet dat de Griekse kiezers de voorgeschreven hervormings- en bezuinigingskoers omarmen. De winst van ND is geen overtuigd ‘ja’ op de Europese afspraken. ND zelf voerde daar al vanaf het begin campagne tegen, zij het op een andere toon dan de radicale coalitiepartij Syriza die 26,9 procent van de kiezers kreeg.

De keuze tussen bluffen of terugschrikken werd een keiharde strijd om de eerste plaats. Die levert in Griekenland een bonus op van vijftig parlementszetels. Op basis van slechts 170.000 stemmen verschil gaat die bonus naar ND, dat daarmee 129 zetels heeft, tegen 71 voor Syriza. Dat geeft ND een royale positie om te formeren, maar het zeteltal suggereert meer steun onder de bevolking dan er daadwerkelijk is.

Het staat vast dat het Griekse politieke landschap onherroepelijk is gewijzigd. De uitkomst van 6 mei, een versnipperd parlement, was geen afwijking veroorzaakt door woede. Ook na nog een paar weken nadenken kozen Grieken uiterst verdeeld en in meerderheid tegen het beleid van de afgelopen twee jaar.

De strijd om de belangrijke eerste plaats tussen ND en Syriza ging ten koste van de kleinere partijen, zoals de liberalen en de ecologen, die niet eens in de buurt van de kiesdrempel kwamen, en van de communistische partij KKE.

De breuklijn loopt tussen generaties. Onder twintigers, dertigers en veertigers werd Syriza de grootste. Grieken boven de 55 jaar lieten de balans uiteindelijk doorslaan in het voordeel van ND. Veel ND-kiezers zeiden dat om strategische redenen te doen. Ze waren bang voor het alternatief.

De sociaal-democratische partij Pasok, die als hoofdverantwoordelijk wordt beschouwd voor de omstreden afspraken met internationale kredietverstrekkers, is gedegradeerd tot de grote onder de kleintjes. De partij kreeg 12,3 procent. Neonazipartij Gouden Dageraad kreeg opnieuw 7 procent.

Griekse commentatoren reageren daardoor bedrukter dan de opgeluchte buitenlanders. Ze zijn er verre van gerust op dat er een stabiele regering komt die het langer dan een paar maanden volhoudt. Op de voorpagina’s werden partijen opgeroepen nu snel verantwoordelijkheid te nemen, het liefst met een stevige meerderheid van drie partijen.

„De verkiezingen staan ons in ieder geval toe met onze partners in gesprek te blijven, zodat we met zo min mogelijk instabiliteit aan een nieuw plan kunnen werken om uit de crisis te komen”, schrijft bijvoorbeeld Nikos Konstandaras van dagblad Kathimerini, „maar we lijken nu alleen wat langzamer op de rand van de afgrond af te rennen.” Ook partijen die tegen de internationale afspraken zijn, hebben hun positie versterkt, constateert hij. Dat maakt het onwaarschijnlijk dat ze zich in de oppositie soepel zullen opstellen.

Pasok heeft nu de sleutel in handen voor de formatie. Doordat ND met de bonuszetels 129 van de 300 zetels heeft, zou een coalitie met de vroegere aartsrivaal genoeg zijn om te regeren. De onderhandelingen beginnen vanavond.

Pasok-leider Evangelos Venizelos heeft vóór de verkiezingen gezegd dat hij iedere coalitie zal steunen die erop gericht is Griekenland binnen de euro te houden. Maar gisteravond gaf hij zich niet direct gewonnen. Net als Samaras riep hij op tot een regering van nationale eenheid, waaraan ook Syriza deelneemt. De reactie op een mogelijke regering van ND en Pasok, die samen 42 procent van de kiezers vertegenwoordigen, laat zich immers voorspellen. Een ND/Pasok-combinatie zou gelijkstaan aan wat Grieken zien als de oude corrupte kliek die zich vastklampt aan haar macht. Syriza-leider Tsipras sloot regeringsdeelname direct uit. Aanhangers leken zich te verheugen op de versterkte rol van hun partij in de oppositie. Ze verwachten dat een nieuwe regering het einde van 2012 niet haalt.

    • Marloes de Koning