Terugblik op Bloomsday

Afgelopen zaterdag 16 juni was het ‘Bloomsday’. Op deze dag waren er, ter ere van de dag waarop James Joyce’s modernistische klassieker ’Ulysses’ zich afspeelt, in onder andere Nederland en Engeland een aantal opvallende gebeurtenissen. In Nederland kwam op Bloomsday de nieuwe Nederlandse vertaling uit van Ulysses: voor het eerst vertaald als Ulixes. Over deze roman uit 1922 schreef

Afgelopen zaterdag 16 juni was het ‘Bloomsday’. Op deze dag waren er, ter ere van de dag waarop James Joyce’s modernistische klassieker ’Ulysses’ zich afspeelt, in onder andere Nederland en Engeland een aantal opvallende gebeurtenissen.

In Nederland kwam op Bloomsday de nieuwe Nederlandse vertaling uit van Ulysses: voor het eerst vertaald als Ulixes. Over deze roman uit 1922 schreef Rob van Essen afgelopen vrijdag in de Boekenbijlage van NRC Handelsblad in zijn recensie:

‘Het is een mijlpaal, Ulysses, met grote invloed op latere generaties schrijvers. Toen het boek in 1922 verscheen, had Joyce (1882-1941) er zo’n vijftien jaar aan gewerkt. Hij wilde de technieken uitwerken die hij in zijn vorige boeken had verkend, en daarin is hij ruimschoots geslaagd: in Ulysses onderwerpt Joyce de taal en het romangenre aan experimenten die nooit eerder zo ver waren doorgevoerd.’

De experimentele roman van Joyce verdient, zo schreef Van Essen, ook vandaag de dag aandacht:

‘Als Ulysses het alleen van zijn klassieke status moest hebben, zou het iets zijn voor academische archieven en doctoraalscripties. Maar het is een levend boek, met een hartslag. Dat komt niet in de laatste plaats door die soms zo frustrerende en lezersgeduld-op-de-proef-stellende stijlexperimenten. De vervreemdende effecten daarvan werken vaak humoristisch – ontroerend. Daarom is het een boek dat steeds weer nieuwe lezers verdient, en nieuwe vertalers.’

Over de vertaling van Bindervoet en Henkes was Van Essen uitermate lovend:

‘Wat vooral bewondering afdwingt, is de losse toon die Bindervoet en Henkes aanslaan. In hun prijzenswaardige bravoure deinzen ze niet terug voor anachronismen en lijken ze zelfs een voorkeur te hebben voor anachronismen met een Nederlands tintje. Zo wordt een stel cowboys betiteld als ‘Pistolen Paultjes’, wordt ‘off to the country’ vertaald met ‘De paden op, de lanen in’, heet een krantenrubriek ‘Broodje Aap’ en slagen ze er zelfs in een verwijzing naar de obscure Nederlandse stripheld Baron Van Tast in hun tekst te verwerken. (Bloom tast naar de borst van een hoertje. Hoertje, bestraffend: ‘Zeg zeg, Baron Van Tast.’)’

James Joyce’s UlyssesIn Engeland was het BBC Radio 4 die de show stal met een 5,5 uur durende dramatische bewerking van Ulysses.

De bewerking is opgesplitst 7 fragmenten waarin hoofdpersonen Stephen Dedalus en Leopold Bloom gevolgd worden door hun wandeling door Dublin of net buiten de stad. De fragmenten spelen zich op de volgende locaties of routes af:

The Martello Tower, From Bloom’s house to the cemetery, From the beach to a newspaper office, From the library to the Ormond Hotel, Barney Kiernan’s pub, From Sandymount Strand into Nighttown, To Eccles Street and home.

Het Dublin van 1904 moest volgens Joyce een nadrukkelijk rol spelen in zijn roman. Over Ulysses schijnt hij ooit gezegd te hebben dat:

‘I want [..] to write a novel about Dublin so complete that if the city one day suddenly disappeared from the earth, it could be reconstructed out of my book.’

De 7 fragmenten zijn hier te beluisteren en te downloaden. Dat kan nog 14 dagen, dus enige haast is geboden.

In Den Haag organiseerde de Haagse Kunstkring met de Irish Theatre Group een uitvoering van Ulysses. U kunt hier zien welke Bloomsday-evenementen er wereldwijd hebben plaatsgevonden.

 

    • Roderick Nieuwenhuis