Slag om de persbureaus begonnen na einde GPD

De GPD houdt er mee op, door vertrek van Wegener. Persbureaus hebben het moeilijk, nu nieuwssites hun kopij onbetaald plaatsen.

Een dag zo zwart als de inkt van de meer dan 1,5 miljoen kranten waarvoor wij elke dag schrijven. Zo omschreef hoofdredacteur Jos Timmers van de Geassocieerde Pers Diensten, ofwel GPD, het einde van zijn regionale persdienst. Het hele weekend reageerden twitterende journalisten ontzet op het einde van de regionale persdienst, vrijdagmiddag. Wegener trekt zich terug uit de vereniging en de kosten zijn niet langer op te brengen voor de achterblijvende kranten.

„Triest en treurig”, tweette Peter Bergwerff, hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad (ook GPD). „De overige leden wilden door, maar het financiële draagvlak is nu onvoldoende.” Hoofdredacteur Marcel van Lingen van het ANP (en ex-GPD): „Het geeft aan hoe ongelooflijk benard de positie van de regionale journalistiek is geworden.” Veel regionale kranten zijn voor hun binnenlandse, buitenlandse en andere bovenregionale kopij, bijvoorbeeld de verslagen van het EK voetbal, afhankelijk van de GPD. Zo besparen zij geld.

Het einde van de persdienst van zeventien regionale kranten in Nederland en twee in Vlaanderen, toont dat traditionele persbureaus het moeilijk hebben. Zij zijn grotendeels afhankelijk van hun belangrijkste klanten, de dagbladen. Als die hun oplagen zien dalen en de advertentie-inkomsten zien wegsmelten, hebben ook de leveranciers het moeilijk. Waaronder dus de persbureaus.

Het besluit van Wegener om de GPD te verlaten, was aanvankelijk ook een bezuiniging. Wegener moet wat: de uitgever van onder meer Eindhovens Dagblad en PZC verloor vorig jaar per dag omgerekend 70.000 euro aan reclame-inkomsten. Moederbedrijf Mecom kwam op 7 juni met een tweede winstwaarschuwing in zes weken tijd en zag de waarde van het aandeel fors dalen.

Nu blijkt dat de Wegener Persdienst (WPD) die op 1 oktober moet beginnen, niet goedkoper wordt dan de GPD. Wegener (en Mecom-zusterbedrijf Media Groep Limburg, MGL) betaalden samen drie miljoen euro contributie aan de GPD. Dat besparen ze door hun vertrek uit de GPD, maar moeten ze weer uitgeven aan de vervangende eigen persdienst.

De traditionele persbureaus, in Nederland het ANP voorop, in het buitenland onder meer AP, Reuters en AFP, hebben nog een probleem. De kant-en-klare nieuwsberichten die zij maken zijn bijna niets meer waard. Zodra zij klaar zijn verschijnen ze overal. En denkt iedereen ze gratis te kunnen overnemen. Die ontwikkeling heeft alles te maken met internet, zie nieuwssites als nu.nl. Maar ook met de gratis kranten. Persbureaukopij is niet langer een halffabrikaat maar een eindproduct geworden.

De oplossing die het ANP zoekt en het Britse Reuters al langer heeft gevonden is andersoortige informatie produceren. Reuters legt zich meer en meer toe op financiële data. Zij volgen het voorbeeld van Bloomberg, dat juist opschuift in de andere richting, van financiële gegevens naar nieuws. Ook het ANP levert (minder-journalistieke) diensten aan het bedrijfsleven en overheden.

Maar het kan ook anders. Novum, in tien jaar uitgegroeid tot de grote concurrent van het ANP, concentreert zich heel bewust op nieuws als halffabrikaat. Het maakt nog snelle nieuwsberichten, maar wil zich voornamelijk toeleggen op agenderen en signaleren. Kranten moeten de kopij van Novum gebruiken om hun eigen draai aan de artikelen te geven en kunnen zich zo onderscheiden van de concurrentie, vat directeur Bloemberg het samen. Daarin is het Amsterdamse bedrijf succesvol. Nogal wiedes, zeggen critici, als je je medewerkers niet volgens de CAO betaalt. NRC Media en Metro nemen inmiddels diensten af van Novum, De Telegraaf alleen foto’s. Bloemberg was vorige maand duidelijk tijdens een hoorzitting over het persbeleid in de Tweede Kamer. „Het gaat niet slecht, het is juist goed als er concurrentie is in de branche.”

Novum wordt genoemd als redder van de GPD. Beide partijen hebben dit voorjaar gesprekken gevoerd over een hechte samenwerking, maar daar is nog niets concreets uitgekomen. Novum hoeft ook niet per se, zegt Bloemberg. Als de twee bedrijven er voor 1 september niet uit zijn, wordt het volgens hem moeilijk om direct vanaf 1 januari het GPD in welke vorm dan ook te kunnen doorstarten. Passen beide bedrijven bij elkaar? Novum biedt korte nieuwsflitsen waar de kranten zelf iets mee moeten doen, de huidige GPD levert kant-en-klare kopij. Ze vullen elkaar aan, zegt de optimist. Ze passen niet bij elkaar, zegt de pessimist.

Als de regionale titels geen alternatief bedenken voor de GPD – met of zonder Novum – dan hebben zij een groot probleem, zei vrijdag Tim Klein, uitgever van HDC Media, de regionale krantendivisie van de Telegraaf Media Groep. Kleins contributie aan de GPD komt weliswaar vrij (ruim 1 miljoen euro), maar daarvoor moet hij dan helemaal alleen een binnenlands en buitenlands correspondentennetwerk oprichten, parlementaire verslaggevers zoeken en anderszins investeren in bovenregionale journalistiek. En dat terwijl het bestaansrecht van de regiokranten vooral ligt in meer en betere verslaggeving uit het eigen gebied.

De sleutel ligt bij de Telegraaf Media Groep (TMG) en Wegener. Ziet TMG een fusie zitten tussen GPD en Novum – en zegt TMG het ANP vaarwel – dan is de GPD gered. Daarentegen komt het ANP dan mogelijk in de problemen. En: wie koopt de kranten van NDC/VBK, het Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant? Gaan die naar TMG dan heeft het concern zoveel titels dat een grote centrale redactie (Telegraaf Persdienst, TPD?) voor de hand ligt. Breidt Wegener echter uit van alleen het oosten en zuiden naar ook het noorden, dan is de WPD de winnende persdienst.