Opnieuw geen helderheid in Griekenland

Geen enkele partij in Griekenland heeft gisteren een duidelijk mandaat van de kiezer gekregen. In Athene overheerst verslagenheid.

A supporter of Greece's radical left SYRIZA party sits beside graffiti near the main SYRIZA campaign center in central Athens June 17, 2012. Greece's conservative New Democracy party was leading in Sunday's vote after 15 percent of ballots were counted, the country's interior ministry said. The slogans on the wall read, "Revolution now, don't live like a slave, revolution now". REUTERS/Yorgos Karahalis (GREECE - Tags: ELECTIONS POLITICS SOCIETY) REUTERS

Correspondent Zuidoost-Europa

Athene. Er loopt een diepe generatiekloof door Griekenland. Onder twintigers, dertigers en veertigers is de ultralinkse partij Syriza de duidelijke winnaar van de verkiezingen van zondag. Ouderen, vanaf 55 jaar, kozen voor de conservatieve partij Nieuwe Democratie (ND).

De voorlopige resultaten wijzen uit dat het uiterst moeilijk zal worden in Griekenland een regering te vormen die met recht kan zeggen namens de hele bevolking te spreken. De tegenstellingen zijn verder aangescherpt. Zowel ND, dat 30 procent van de stemmen kreeg, als tegenpool Syriza met 26 procent, zijn in een maand tijd snel gegroeid.

ND-leider Antonis Samaras riep zondagavond op tot de vorming van een regering van nationale eenheid. Of dat lukt blijft zeer de vraag. Syriza sluit deelname aan een coalitie met ND pertinent uit. Daarmee bestaat de politieke instabiliteit vooralsnog voort. En daarmee de spanning binnen de eurozone over de toekomst van Griekenland. Europese leiders die hoopten op het openen van de markten en de aftrap van de G20-top in Mexico een geruststellende boodschap van de Grieken te krijgen, zullen geduld moeten oefenen.

ND-leider Antonis Samaras mag als eerste proberen een regering te vormen en heeft op basis van de voorlopige uitslagen dankzij de ‘winnaarsbonus’ 129 van de 300 zetels in het parlement. De winnaar, hoe klein de voorsprong ook is, krijgt in het Griekse kiesstelsel een bonus van vijftig zetels in het parlement. Of het Samaras zal lukken snel een regering te vormen is in eerste instantie in handen van de sociaal-democratische partij Pasok. Pasok kreeg slechts 32 zetels, maar kan daarmee ND aan een meerderheid helpen. Pasokleider Evangelos Venizelos heeft vóór de verkiezingen gezegd dat hij elke coalitie zal steunen die erop gericht is Griekenland binnen de euro te houden en die in grote lijnen de afspraken met eurolanden en het IMF respecteert. Zondagavond riep echter ook hij op tot een regering van nationale eenheid waaraan ook Syriza deelneemt.

De maatschappelijke reactie op een regering van ND en Pasok laat zich immers voorspellen. Een combinatie van die twee partijen staat gelijk aan wat Grieken zien als de oude falende corrupte machtskliek, die zich vastklampt aan de macht. Ze kan gegarandeerd rekenen op sterke oppositie van Syriza en mogelijk op gewelddadige straatprotesten. Het stemgedrag was er bij de vorige verkiezingen op 6 mei en nu immers juist in hoge mate op gericht de macht van deze twee traditionele machtspartijen te breken. Pasok neemt daarom liever niet aan een regering zonder Syriza deel.

Grieken weigerden zondag hun verkiezingen te laten gijzelen door de vraag of ze bij de euro willen blijven, of terug naar de drachme. Geïrriteerd door alle buitenlandse bemoeienis met hun democratisch proces, gingen ze in een gespannen sfeer naar de stembus.

De vorige verkiezingsronde, op 6 mei, was gebruikt om af te reageren op de traditionele partijen. Nu was het tijd om bewust te kiezen. Niet alleen uit woede, maar ook met oog op de toekomst. Behalve ‘euro’ en ‘drachme’, was ieder tweede woord tijdens de campagnes ‘hoop’.

De vraag was voor de meeste Grieken niet zozeer voor of tegen de euro of de Europese Unie. De wens om lid te blijven van zowel EU als eurozone staat voor de meesten als een paal boven water. „De Griekse bevolking heeft ervoor gekozen verankerd te blijven in Europa”, zei Samaras zondagavond. De grote vraag is hoe en op welke voorwaarden. Opnieuw laat de uitslag zien dat een groot deel van de bevolking denkt dat Griekenland het onderhandelingsspel veel harder moet spelen.

De belangrijkste verandering vergeleken met de uitslag van 6 mei is dat de twee grootste partijen hun positie hebben versterkt. En die grote partijen zijn tegenwoordig ND en Syriza. Beide wonnen ongeveer tien procentpunt ten opzichte van 6 mei. De sociaal-democraten van Pasok, die de afgelopen decennia samen met ND het landsbestuur domineerden, zijn vanaf nu definitief de grootste onder de kleinen. De communistische partij KKE is een van de grote verliezers.

Ook neonazipartij Gouden Dageraad groeide. De score bij de vorige ronde, toen Gouden Dageraad tot schrik van velen voor het eerst in het parlement kwam, was geen aberratie. Volgens de voorlopige uitslagen kreeg de nationalistische anti-immigratiegroep 7,5 procent van de stemmen, een halve procentpunt meer. Commentatoren hadden erop gehoopt dat de partij het slechter zou doen, als gevolg van alle negatieve publiciteit die ze kreeg.

Zondagavond overheerste in Athene een verslagen gevoel. Opnieuw een versplinterd parlement. Opnieuw een complexe regeringsformatie. En daarmee opnieuw geen duidelijke boodschap aan de rest van Europa.

    • Marloes de Koning