En zo ging Oranje eerloos ten onder

Voor het eerst in 32 jaar slaagde Oranje er niet in de groepsfase van een EK te overleven. Drie duels, nul punten: Nederlands slechtste prestatie ooit.

Redacteuren Voetbal

Charkov. Van topland naar het lachertje van het EK. Er was een wonder voor nodig om Oranje te redden van een blamerende aftocht. Maar tegen het einde van de Oekraïense avond viel gisteren, na drie nachtmerries op rij, het doek voor Oranje.

Na Duitsland, afgelopen woensdag, was nu Portugal een flinke maat te groot: 2-1. Drie wedstrijden, nul punten. Nooit presteerde Nederland slechter dan op dit EK.

Het betekende een even rauwe als eerloze afsluiting van een tijdperk waarin het elftal van bondscoach Bert van Marwijk drie jaar nagenoeg onverslaanbaar was. Zelden brak een ploeg, vorig jaar nog nummer één op de wereldranglijst, zijn reputatie zo snel en grondig af als Oranje de afgelopen maanden deed. Voor het eerst in 32 jaar overleefde Nederland de groepsfase van een EK niet.

In de eindafrekening zal het de komende tijd gaan om de thema’s die in het luchtruim boven Polen en Oekraïne telkens aan de oppervlakte kwamen: een gebrek aan vernieuwing, opspelende ego’s, een dramatisch – zelfgekozen – reisschema en simpelweg gebrek aan kwaliteit.

De kans is klein dat bondscoach Van Marwijk na zeven nederlagen in de laatste elf duels nog langer in functie zal blijven.

Het mirakel van Charkov bleef dus uit, gisteravond. Nederland begon het sleutelduel in Charkov met een zeer aanvallende opstelling, met Rafael van der Vaart in de ploeg voor Mark van Bommel, en Klaas-Jan Huntelaar voor het eerst als diepste spits, voor Robin van Persie. Het leverde al snel de gewenste treffer op, na een schitterende uithaal van Van der Vaart (1-0). Daarna nam Portugal het heft in handen. Er kwamen levensgrote kansen voor Cristiano Ronaldo en Helder Postiga. Na een half uur liep Ronaldo weg uit de dekking bij Ron Vlaar en schoot beheerst binnen: 1-1. Na rust lukte er helemaal weinig meer bij Oranje, dat opnieuw als los zand aan elkaar hing. Een kwartier voor tijd was het over sluiten. Opnieuw was het Ronaldo die de trekker overhaalde, na een razendsnelle counter: 2-1.

De opdracht van gisteravond tegen Portugal was ook geen eenvoudige. Nederland had Portugal in de laatste tien onderlinge duels slechts één keer verslagen, in oktober 1991. Bovendien maakte Oranje in die ontmoetingen slechts één keer twee treffers tegen de Portugezen, elf jaar geleden.

Van Marwijk gokte dus, en verloor. Maar de oorzaken van het echec liggen veel dieper. De bondscoach slaagde er het afgelopen jaar steeds minder in de eenheid te bewaren waarmee Oranje in Zuid-Afrika de WK-finale had bereikt. Voor een aantal van de inmiddels gearriveerde toppers prevaleerde het eigen belang boven dat van het team.

Het bleek een fout het WK van 2010 als blauwdruk te gebruiken voor het EK van 2012. Destijds wist Van Marwijk smeulende brandjes binnen de selectie steeds direct te blussen. Hij slaagde erin de ego’s te temmen door de wereldtitel als gezamenlijk doel te stellen. Toch waren ook op het WK al haarscheurtjes zichtbaar, maar die werden weggepoetst met het eindresultaat.

Van Marwijk marcheerde verder, maar steeds vaker lieten ontevreden spelers zich horen. Zo stelden Van der Vaart en Klaas-Jan Huntelaar allebei „moe” te worden van de bondscoach, omdat ze te weinig speelden. Spelers kregen individuele prioriteiten.

Van Marwijk probeerde zijn groep unieke, maar eigengereide toppers tevreden te houden met kleine privileges. Maar in werkelijkheid ondermijnde hij daarmee de kracht van het collectief dat hij in Zuid-Afrika zo zorgvuldig had bewaakt. Zo accepteerde hij dat Van Persie als enige de pers niet te woord stond. De Arsenal-vedette ging zich steeds meer als eenling gedragen. De discussie over de spitspositie, en dus over Van Persie, luwde nooit. Toch bleef Van Marwijk terugvallen op oude zekerheden door elke keer dezelfde spelers op te stellen. Maar het collectief was aangetast. Het bleek het belangrijkste ingrediënt voor een instabiel toernooi. Dat het verdeelde elftal zich nog één keer zou oprichten tegen Portugal, was niet meer te verwachten. Het echte geloof was al eerder verdwenen.

    • Rob Schoof
    • Koen Greven