‘Duits kinderboek over de oorlog is ernstiger’

Jan Terlouws klassieke jeugdroman Oorlogswinter werd al in vele talen vertaald, maar nog niet in het Duits. Daar is met de verschijning van Kriegswinter verandering in gekomen.

„Ik weet eigenlijk niet waarom niet”, antwoordt Frank Berger op de vraag waarom een Duitse vertaling van Jan Terlouws Oorlogswinter zo lang op zich liet wachten. „Het is een prachtig boek, ondanks het realisme is het veel tijdlozer dan Terlouws sprookjesachtiger Koning van Katoren. Zelf wilde ik het al heel lang uitgeven. De uitgeverij heeft naast jeugdliteratuur veel oorlogsliteratuur in het fonds, dus het past precies.”

Jan Terlouws jeugdroman Oorlogswinter werd in vele talen vertaald, maar nooit in de taal van de vijand in het boek. Pas nu, veertig jaar na verschijnen, komt Kriegswinter uit in het Duits. In de vertaling van Eva Schweikart verschijnt het bij uitgeverij Urachhaus in Stuttgart, waarvan Berger directeur is. De roman over de zestienjarige Michiel, die winter ’44/’45 een Engelse piloot verbergt en niet ziet hoe dichtbij het verraad dreigt, verscheen in 1972 en werd bekroond met een Gouden Griffel.

Berger las het boek toen hij in de jaren tachtig in Utrecht studeerde. „Maar toen wist ik nog niet dat ik uitgever zou worden.” De verfilming van Oorlogswinter door Martin Koolhoven, uit 2008, speelde bij zijn beslissing geen rol. „Die was maar kort in de bioscoop in Duitsland. En ik vond de film niet zo goed, omdat ze het eind veranderd hebben.”

Jan Terlouw zelf was nog niet op de hoogte gebracht. Hij noemt de Duitse uitgave „heel bijzonder”. „En ook erg moedig. Ik hoop dat het aanslaat bij de Duitse jeugd. Want als je als adolescent iets leest, wil je toch graag dat de held er één van jou is. Voor Duitse lezers is dat met dit boek niet zo. Ik veroordeel in Oorlogswinter het naziregime, maar scheer niet alle Duitsers over één kam. Er komen in het boek Duitsers voor die Nederlanders met respect bejegenen. Maar er zijn ook jongens die door Duitsers gemarteld worden. Ik ben benieuwd hoe het ontvangen wordt.”

Kriegswinter is het 109de boek op de fondslijst jeugdliteratuur van Bergers uitgeverij – hij brengt klassieke auteurs als Jaap ter Haar, Thea Beckman en Paul Biegel, maar ook modernere kinderboekenschrijvers als Karen van Holst Pellekaan en Lidia Postma. „Nederlandse auteurs schrikken voor geen enkel onderwerp terug”, aldus Berger. „Maar ze weten zware onderwerpen vaak met speelsheid te behandelen. In Duitse kinderboeken is de ernst groter.”

De uitgever roemt de slotscène van Oorlogswinter waarin voor Michiel na de oorlog nog één stukje van de puzzel op zijn plaats valt. „Terlouw gaat oorlogsleed niet uit de weg, maar hij houdt het toch licht. En hij biedt hoop.”

Een boek als Oorlogswinter kan jonge lezers nog steeds bij de oorlog betrekken, vindt de uitgever. „Voor de generaties van nu is de oorlog verre geschiedenis. Hier in Duitsland worden scholieren wel bij de oorlog betrokken, ze bezoeken onder meer concentratiekampen. Maar als je het niet heel goed aanpakt, zien ze dat toch als een toeristische attractie. Pas als het om leeftijdsgenoten gaat, zoals Anne Frank, of in dit boek Michiel, lukt het scholieren beter om zich er iets bij voor te stellen.”

Terlouw zegt dat hij nog altijd bijna dagelijks reacties van lezers ontvangt. Over Koning van Katoren, maar vooral over Oorlogswinter. „Mensen hebben het vroeger gelezen, geven het hun kinderen, en nu hun kleinkinderen. Niet gek voor een natuurkundige die nooit had gedacht dat hij schrijver zou worden.”

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Vrijdag 15 juni 2012, pagina 18 - 19.