Dit gebeurt er als je de foto van Kim Il-sung niet afstoft

Het leven in de Noord-Koreaanse strafkampen is een hel. De wereld moet eisen dat de kampen ontmanteld worden, zegt David Hawk.

Redacteur Azië

Brussel. In geen land ter wereld belanden mensen zo makkelijk in een strafkamp als in Noord-Korea. Veel gevangenen worden er geslagen, gemarteld of geëxecuteerd en niemand heeft er ooit genoeg te eten. Wie tijdens de werkdagen van twaalf tot vijftien uur per dag zijn productiequotum niet haalt, verdwijnt langere tijd in een cel, die zo klein is dat je er niet in kunt staan of zitten.

Hoewel de toestand in de Noord-Koreaanse kampen zeker zo ernstig is als in de Russische Goelag* van destijds, is de internationale opwinding erover veel minder. Daarom reist deze week een delegatie door Europa met vertegenwoordigers van Amnesty International, Human Rights Watch en experts van andere mensenrechtenorganisaties om aandacht te vragen bij politici voor de ‘verborgen Goelag’ van Noord-Korea.

Waarom is die belangstelling zo gering? „De aandacht is geheel gericht op het nucleaire programma van Noord-Korea”, zegt David Hawk, een Amerikaanse mensenrechtenexpert die met de delegatie meereist. „De Noord-Koreanen willen niet over mensenrechten praten en de vrees bij westerse onderhandelaars is dat ze geïrriteerd raken en niet meer verder willen praten over nucleaire ontwapening of over hun raketten. Bovendien is er nog de kwestie van de periodieke hongersnoden en de noodzaak van voedselhulp. Donoren vrezen dat kritiek op de kampen de bereidheid van het regime vermindert voedselhulp toe te laten.”

In totaal zitten er zo’n 150.000 tot 200.000 politieke gevangenen vast in een zestal strafkampen, die worden aangeduid als ‘Kwan-li-so’. Een proces krijgt bijna niemand. Veel gevangenen weten niet eens met zekerheid waarvoor ze eigenlijk vastzitten. De politieke politie – de ‘Bo-wi-bu’ – besluit, al dan niet na martelingen, op eigen gezag hoe lang mensen naar kampen worden gezonden en naar welke. Uit sommige kampen kun je worden vrijgelaten, uit andere nooit.

In Kwan-li-so-kampen zitten onder anderen mensen die thuis het verplichte portret van de ‘eeuwige’ leider Kim Il-sung op de schoorsteenmantel niet tijdig afstoften of die te vaak de verplichte ideologische discussiebijeenkomsten lieten schieten. Anderen hadden geklaagd dat ze onvoldoende te eten hadden. Een wijd verbreid probleem. Een VN-rapport meldde vorige week dat miljoenen kinderen van beneden de vijf jaar achterblijven in hun groei door voedselgebrek.

Achtergebleven familieleden kunnen louter gissen wat er gebeurt met dierbaren die „naar de bergen zijn gestuurd”, zoals het eufemistisch heet in Noord-Korea. Als ze al niet zelf worden meegestuurd naar de kampen, zoals ook dikwijls gebeurt.

De familieleden van de beschuldigden vormen volgens Hawk een ruime meerderheid van de gedetineerden. „Het idee van de regering is dat mensen naar zulke strafkampen worden gestuurd om de tak van de familie van de beschuldigde tot in de derde generatie te laten afsterven. Die wens gaat vaak snel in vervulling, vooral bij stadsmensen, die niet gewend zijn aan harde lichamelijke arbeid.”

Worden mensen onder de nieuwe leider Kim Jong-un nog steeds op grote schaal opgepakt?

„Vooralsnog hebben we geen aanwijzingen dat er veel is veranderd. Wel weten we dat er nog harder dan voorheen wordt opgetreden tegen de familie van mensen die naar China zijn gevlucht. Maar meer zekerheid zullen we pas over een paar jaar hebben. Er zit meestal een forse vertraging in de informatie uit Noord-Korea. De meeste ontsnapte gevangenen vluchten via China. Daar durven ze hun mond niet open te doen, omdat China Noord-Koreanen vaak terugstuurt. Pas als ze naar Zuid-Korea kunnen doorreizen, doen ze hun verhaal.”

Zijn Noord-Koreaanse kampen erger dan de Goelag van Stalin?

„Een belangrijk verschil is dat mensen in de kampen van Stalin wél contact met de buitenwereld mochten hebben. Ze konden brieven en pakjes van familieleden ontvangen en zelfs bezoek. Dat hebben Noord-Koreaanse politieke gevangenen allemaal niet. Als ze eenmaal van hun familieleden zijn gescheiden, horen ze meestal niets meer van elkaar. ”

Zijn de strafkampen van enig economisch belang?

„In de Sovjet-Unie destijds wel. Maar in Noord-Korea zijn ze zo inefficiënt dat die betekenis volgens mij heel gering is. Ze werken er in kolenmijnen met houwelen en scheppen, zoals wij een eeuw geleden. Ze hakken bomen om met bijlen, zagen die met handzagen in stukken en slepen ze met de hand weg.”

Hoe is het lot van de vrouwen in de kampen verleken met dat van de mannen?

„Bewakers deinzen er niet voor terug vrouwelijke gevangenen tot seks te dwingen. Vrouwen die zwanger worden, worden meestal gedood. Er zijn uit veel kampen verhalen van zwangere vrouwen die verdwenen. Vergeet ook niet dat veel vrouwen, ondanks de risico’s, makkelijk zijn te verleiden tot seks wanneer hun extra voedsel wordt beloofd of minder zwaar werk. Ze krijgen immers nooit genoeg eten en hebben altijd honger.”

Wat kan er worden gedaan tegen de kampen?

„De internationale gemeenschap moet er op staan dat Noord-Korea de kampen ontmantelt, ook al blijft de nucleaire kwestie meer aandacht trekken. Als de wereld maar lang genoeg aanhoudt, zal het regime er hopelijk uiteindelijk wat aan doen.”

    • Floris van Straaten