Athene achter de rug, volgende stop: Madrid - vier vragen over de eurocrisis

De Spaanse premier Mariano Rajoy geeft een persconferentie voor aanvang van de G20-top in Mexico. Foto Reuters/ Victor Ruiz Garcia

Dankzij de verkiezingsuitslag in Griekenland is een rampscenario afgewend. Het land heeft gisteren gekozen voor het blijven in de eurozone. Dit goede nieuws is op zichzelf niet voldoende, zo bleek vanochtend. De Spaanse tienjaarsrente bereikte een nieuw record. De angst bestaat dat Spanje veel meer gaat kosten dan de gevraagde 100 miljard. Wat staat Europa nu te doen?

Griekenland kiest voor de euro. Wat levert dat Europa op?

Griekenland heeft gisteren gekozen voor Europa. De partijleider van De Nieuwe Democratie, Antonis Samaras, heeft nu de taak om een nieuwe regering te formeren. Met de pro-Europese socialisten van Pasok heeft hij een meerderheid in het nieuwe Griekse parlement en kan hij een regering vormen die de Europese bezuinigingsopdrachten uitvoert en de financiële steun veiligstelt.

De radicaal-linkse Syriza werd bij de vorige verkiezingen verrassend tweede, en wil opnieuw met Europa onderhandelen over de afspraken om de bezuinigingslast voor de Griekse bevolking te verminderen. Europa legde Griekenland de grootschalige bezuinigingen op in ruil voor de miljardensteun waarmee een faillissement van het land is voorkomen.

Alexis Tsipras, frontman van de radicaal-linkse partij Syriza ontmoet vanmiddag Antonis Samaras van De Nieuwe Democratie, die een nieuwe regering mag gaan vormen. Foto AP/Petros GiannakourisAlexis Tsipras, frontman van de radicaal-linkse partij Syriza ontmoet vanmiddag Antonis Samaras van De Nieuwe Democratie, die een nieuwe regering mag gaan vormen. Foto AP/Petros Giannakouris

Als deze samen met de overige anti-Europese partijen een grote overwinning had geboekt, en Europa nog altijd zou weigeren opnieuw te praten over de afspraken met Griekenland, werd de hele wereldeconomie mogelijk in een grote crisis gestort, zo schreef Melle Garschagen, economieredacteur voor NRC Handelsblad vrijdag:

“De ECB staakt de steun aan Griekse banken en het land verklaart zichzelf failliet. [...] De paniek verspreidt zich snel naar Spanje, Portugal, Italië en Ierland. Kapitaalvlucht en migratie nemen ongekende vormen aan. Rentestanden schieten omhoog. Er is een pakket van duizenden miljarden euro’s nodig om de eurozone overeind te houden. Maar er is geen politieke wil en financiële kracht in Europa om dat te betalen. De crisis breidt zich snel uit naar de hele wereld. De crisis na de val van Lehman Brothers blijkt een peulenschil.”

Gaat Europa nu toezien op het strikt naleven van de afspraken door Griekenland?

De Europese leiders hebben tot nu toe, onder aanvoering van Duitsland en Nederland, steeds gezegd dat over de afspraken niet opnieuw te onderhandelen is. Nu de Griekse verkiezingen een meerderheid hebben opgeleverd voor partijen die de euro willen behouden, geven Europese regeringen voorzichtig signalen af dat ze de pijn voor de Grieken willen verzachten.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Guido Westerwelle, zei gisteravond dat hij zich “goed kan voorstellen” om “nog eens over de tijdassen” van de door Europa geëiste bezuinigingen en hervormingen te praten. De afspraken met Griekenland zelf staan niet ter discussie, benadrukte Westerwelle. De Franse minister van Financiën, Pierre Moscovici, zei gisteravond dat Europa “Griekenland moet begeleiden naar de groei”. Frankrijks president François Hollande zei vorige week al dat Griekenland extra kan profiteren van een groeiplan ter waarde van 120 miljard euro dat hij bepleit voor de eurozone.

Een nieuwe regering zal dan ook waarschijnlijk betere voorwaarden voor de steun - aannemelijk een uitstel van de doelstellingen met een jaar – bedingen – en waarschijnlijk ook krijgen. Een andere manier om Griekenland tegemoet te komen is verlaging van de rente die het land moet betalen op Europese noodleningen. De voorzitter van het Europees Parlement, Martin Schulz, zei vanochtend dat die rente omlaag moet. In februari werd de rente al verlaagd van boven 4 procent tot zo’n 3 procent.

Ondanks de gunstige Griekse uitslag woekert de eurocrisis voort. Waarom is Spanje nu het grootste probleem?

Athene achter de rug, volgende stop: Madrid. Het feit dat een rampscenario is afgewend is op zichzelf niet voldoende, zo bleek vanochtend, ondanks een positieve opening op de Europese beurzen. De Spaanse tienjaarsrente bereikte toen een nieuw record van meer dan zeven procent. De chef van onze economieredactie Jan Meeus zegt in een reactie dat dit aantoont dat beleggers waarschuwen voor de nog altijd enorme problemen in de eurozone:

“Griekenland heeft voor de euro en Europa gekozen, maar daarmee zijn de problemen niet voorbij. Griekenland, dat zo’n twee à drie procent van de totale Europese economie vormt, is eigenlijk nog een van de minste problemen. Spanje is veel belangrijker en het serieuze probleem. Beleggers vrezen dat de honderd miljard die Europa voor de Spaanse banken heeft gereserveerd niet genoeg is en dat Spanje het vierde land zal zijn dat directe begrotingssteun nodig heeft.”

Een Spaanse demonstrant houdt voor een bankgebouw van het noodlijdende Bankia een reddingsboei omhoog. Foto AP/Andres KudackiEen Spaanse demonstrant houdt voor een bankgebouw van het noodlijdende Bankia een reddingsboei omhoog. Foto AP/Andres Kudacki

Spanje liet vorige week weten maximaal 100 miljard euro te willen lenen uit Europese noodfondsen om zijn banken overeind te houden. De Spaanse premier Rajoy spreekt nog niet van een ‘bailout’, omdat de situatie anders is dan die in Griekenland, Ierland en Portugal. Volgens Rajoy blijft de Spaanse economie wel in een tweede recessie in drie jaar tijd en zal de werkloosheid verder stijgen boven het huidige niveau van bijna 25 procent, het hoogste niveau binnen de eurozone.

Hoe gaat Europa de bankencrisis van Spanje nu te lijf?

Waar de miljarden die Spanje wil lenen vandaan moeten komen, is nog niet bepaald door de eurolanden. Vanmiddag en morgen vindt de bijeenkomst van de twintig belangrijkste landen van de wereldeconomie (G20) plaats in Mexico. De Europese landen zullen zich hier sterk maken voor een vergroting van de slagkracht van het Internationale Monetaire Fonds met 340 miljard euro. Aangezien Amerika hier niet aan meedoet moet dit grotendeels worden opgehoest door de grootste aandeelhouders: de eurolanden. Zij betalen dus ten bate van zichzelf.

De G20-top dreigt te worden meegezogen in het voortmodderscenario zonder iets op te leveren, waarna de aandacht wordt verlegd naar de Europese top van eind volgende week. De Franse president Hollande pleit inmiddels voor een Europees investeringsinitiatief van 120 miljard euro. Geld dat er niet is, en vooral uit ‘onderbenutting’ van bestaande Brusselse fondsen moet worden gehaald. EU-president Van Rompuy zinspeelt intussen op eurobonds-light: gemeenschappelijke staatsleningen. Maar dan wel met een maximum van de in Europa afgesproken schuld: 60 procent van het bruto binnenlands product van een lidstaat.

Nederland wil de steun aan Spaanse banken het liefst via het nieuwe permanente Europese noodfonds ESM laten verlopen, zo meldde demissionair minister van Financiën De Jager vorige week. Hulp via het tijdelijke noodfonds EFSF, dat landen als Griekenland en Portugal van steun heeft voorzien, is namelijk duurder, aldus de minister. Het is alleen de vraag of het ESM-verdrag op tijd wordt geratificeerd om de hulp voor Spanje daaruit te kunnen financieren. Verschillende lidstaten moeten het ESM-verdrag namelijk nog door het parlement loodsen.

Geen van deze initiatieven raakt echt aan de discussie over de heilige drie-eenheid waar de eurozone hoe dan ook op afstevent: bankenunie, begrotingsunie, politieke unie. Het begint er op te lijken dat er een echte, acute crisis nodig is om dat proces rond de euro vlot te trekken. En dat leidt tot de vraag-die-niet-gesteld-mag-worden: was het misschien beter geweest als Syriza de verkiezingen in Griekenland gisteren wél had gewonnen? Misschien, maar reken erop dat de acute fase vanzelf komt. Met de omhoog sluipende rentes van Spanje kondigde het volgende bedrijf zich vanmorgen al weer aan.

    • Annemarie Coevert