‘Amerika en Israël raken elkaar kwijt’

Israël vervreemdt de Amerikaanse joden van zich, betoogt ‘overtuigd zionist’ en Amerikaans opiniemaker Peter Beinart. Alleen een orthodoxe minderheid van traditionalisten en rechtse evangelisten steunt het Israëlische nederzettingenbeleid.

Peter Beinart, zoon van Zuid-Afrikaanse zionisten, thuis in Georgetown, Verenigde Staten. Foto Chris Usher

In de Israëlische krant Ha’aretz werd schrijver en wetenschapper Peter Beinart laatst de ‘Mick Jagger van de georganiseerde joodse wereld’ genoemd – de jongen die niet wil deugen, van wie je ouders zeggen dat je er niet naar moet luisteren.

Maar deze dinsdagmiddag, op zijn New Yorkse kantoor in Manhattan, net om de hoek van Times Square, is de rebel van joods Amerika vooral nerveus. Vanavond moet hij spreken in een orthodoxe synagoge in New York, en hij verwacht vuurwerk. „Zeker 90 procent van de mensen daar is het hartgrondig met mij oneens.”

Als Beinart (41) zich in het publieke debat mengt, kun je spektakel verwachten. Dat was zo toen hij in 2003 als een van de weinige Democratische prominenten de Amerikaanse oorlog in Irak onder president George W. Bush steunde (waarvan hij al na een jaar spijt kreeg, hetgeen hij verwoordde in zijn in 2010 verschenen boek The Icarus Syndrome over Amerika’s zwakke plek, zijn zelfoverschatting).

Nu heeft Beinart, die zichzelf aanduidt als een overtuigd zionist en die behoort tot een orthodoxe gemeente, zich gemend in wat hij omschrijft als de ‘Moeder aller Polemieken’, de hooglopende discussie over het Israëlisch-Palestijnse conflict. In zijn jongste boek The Crisis of Zionism waarschuwt hij dat Israël met zijn houding ten opzichte van de Palestijnen, het omstreden nederzettingenbeleid voorop, steeds verder verwijderd raakt van het overgrote deel van de joodse gemeenschap in de Verenigde Staten.

Zijn kritische opstelling jegens Israël en zijn oproep joodse nederzettingen in bezet gebied te boycotten, hebben hem tot een omstreden figuur gemaakt. In eigen orthodoxe kring wordt hij een verrader genoemd, of een zichzelf hatende jood. De links activistische hoek wantrouwt zijn motieven en moet evenmin iets van hem hebben. Steun kwam er wel van oud-president Bill Clinton en Nobelprijswinnaar Paul Krugman die hem ‘dapper’ noemde.

Beinart, telg uit een Zuid-Afrikaanse migrantenfamilie, is opgevoed in de joodse traditie waarin het verhaal van vervolging en machteloosheid centraal staat. ‘Ze probeerden ons te vermoorden. Wij overleefden. Laten we eten’, vat hij het zionisme van zijn ouders ironisch samen in zijn boek. Maar het is niet langer het zionisme van joodse jongeren van vandaag in Amerika, betoogt hij. Ze seculariseren, worden geboren in een veilige omgeving en zien sinds hun geboorte maar één supermacht in het Midden-Oosten: Israël. „Ze zien bovendien dat in Israël dingen gebeuren die ze niet kunnen rijmen met hun liberale wereldbeeld. Israël raakt in hoog tempo zijn steun onder Amerikaanse joden kwijt.”

Wat is volgens u de crisis in het zionisme?

„De stichters van de staat Israël deelden vlak na de Holocaust de ideeën die nog steeds dominant zijn onder veruit de meeste joden in Amerika. Israël moest een volwaardige democratie worden, met gelijke rechten voor iedereen. Die vorm van zionisme, die ik nog altijd aanhang, staat in Israël zelf onder grote druk. Israël heeft het nederzettingenbeleid volledig uit de hand laten lopen. Dat staat haaks op het zionisme dat te lezen valt in de onafhankelijkheidsverklaring van 1948.”

Hoe beïnvloedt dat de manier waarop Amerikaanse joden naar Israël kijken?

„De meerderheid voelt zich steeds minder betrokken bij Israël. Joodse Amerikanen verliezen al jong hun band met hun religie en culturele erfgoed. Het is in Amerika heel makkelijk om dat achter je te laten. Hetzelfde gebeurde met Ierse en Italiaanse migranten.

„Maar een kleinere groep wordt juist sterker pro-Israël: de orthodox-joodse minderheid waar ik ook deel van uitmaak. Ik zie het bij mijn kinderen. Ze groeien op in een sterk zionistische traditie. Mijn zoon zingt de hele dag Hatikva (De Hoop, het Israëlische volkslied) hoewel hij de tekst niet begrijpt. De Israëlische Onafhankelijkheidsdag was een grote gebeurtenis op hun school, met vlagvertoon en liedjes.”

Raakt het Israël als de steun van de meerderheid in de diaspora wegvalt?

„Het kan een groot probleem worden. Steun voor Israël wordt nu overgelaten aan evangelische groeperingen in de Republikeinse Partij. In die partij gaan steeds meer stemmen op voor een eenstaatoplossing waarbij de Westelijke Jordaanoever onder Israëlische controle blijft. De Republikeinen halen hiermee de pro-Israëllobby, de American Israel Public Affairs Committee voorop, nog rechts in. AIPAC zegt in ieder geval nog voor een Palestijnse staat te zijn. Als deze opvattingen doorsijpelen in het Amerikaanse buitenlandse beleid, is dat niet in het belang van Israël. Amerika kan Israël nog helpen de heilloze weg van het nederzettingenbeleid te herzien.”

President Obama heeft een ‘joods probleem’ citeert u in uw boek een medewerker van de president. Wat is dat probleem?

„Obama begon zijn termijn met een krachtdadige aanpak van het dossier. Nu laat hij het liggen, waarschijnlijk tot aan zijn herverkiezing. Hij wil er zich niet meer aan branden.”

Hoezo? Volgens u zijn de Amerikaanse joden toch in meerderheid voor een hardere lijn jegens Israël.

„Het probleem is niet de joodse stem. Zeker driekwart van de joden zal Obama stemmen. Joodse kiezers stemmen overwegend Democratisch omdat ze de meest seculiere partij steunen. Maar het gaat om donaties die op het spel staan. De pro-Israëlbeweging wordt steeds meer gedomineerd door christelijk-conservatieve evangelicals. Ze worden diep gewantrouwd in de joodse gemeenschap, veel liberale joden moeten niets hebben van hun standpunt over zaken als abortus. Amerikaanse joden zijn doorgaans veel meer seculier dan christenen. De pro-Israëllobby is naar Republikeins-rechts opgeschoven, en daar moet Obama rekening mee houden.”

Waarom bieden progressieve joden nauwelijks weerwerk aan de conservatieve lobby?

„De meeste liberale joden zijn veel minder gepassioneerd met Israël bezig. Ze denken universeler: ze willen wel meer rechten voor de Palestijnen, maar ze willen ook dat er wat gedaan wordt aan de gezondheidszorg of het klimaat. AIPAC vertegenwoordigt niet eens de helft van de Amerikaanse joden. Maar politiek gaat om intensiteit. Een kleine, toegewijde groep kan machtig zijn als de meerderheid niet bijster geïnteresseerd is in het onderwerp. Daarom is de wapenlobby hier ook zo sterk.”

U verwijt uw eigen orthodoxe gemeenschap te weinig oog te hebben voor de fouten die Israël maakt. Is dat niet pijnlijk?

„Het is niet leuk grote meningsverschillen te hebben met vrienden of familieleden. Maar hoe dieper je er in graaft, des te beter je begrijpt dat je niet kunt volhouden dat nederzettingen geen punt zijn.”

U bepleit een tweestatenoplossing. Hoe kunt u daar positief over zijn als het perspectief daarop iedere dag kleiner wordt?

„Ik zou mezelf niet optimistisch willen noemen. In het Midden-Oosten is daar geen plaats voor. De ontruiming van nederzettingen, het zorgen voor eenheid in een Palestijnse staat, alles zal vreselijk moeilijk worden. Maar ik zie geen alternatief.”

Voorlopig blijft Israël een tweestatenoplossing hardnekkig blokkeren. Wat betekent dat op den duur voor de betrekkingen met de VS?

„Ik denk dat de relatie langzaam erodeert, op politiek en militair niveau. David Petraeus (ex-commandant van de Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten en Centraal-Azië, red.) zei dat Amerikaanse troepen gevaar lopen door de impopulariteit van Israël. Ron Paul, een Republikein nog wel, zegt dat de steun aan Israël moet stoppen. Dat vind ik heel tekenend voor de sfeer. Amerika en Israël raken elkaar kwijt, en dat is slecht nieuws. Alleen als de betrekkingen goed zijn, kan Amerika helpen met het forceren van een doorbraak.”

    • Guus Valk