Achtervolgd door engelen

Singer-songwriter Josh Ritter vond voor zijn verhalen te weinig ruimte in zijn liedjes. Daarom schreef hij een roman. En een tweede is op komst.

Anke Meijer

Hij geloofde nooit in een writer’s block. Schrijven ging bij Josh Ritter (35) altijd vanzelf. Zodra zijn vingers begonnen te tintelen, wist hij dat er een liedje op handen was.

Tot 2010. Ergens in het schrijfproces van zijn zesde album So Runs the World Away, loopt hij vast. De nummers die hij tot dan toe had gemaakt, voelen niet meer als de nummers die hij wil schrijven. Liedjes zonder plot, noemt hij ze twee jaar later in de bibliotheek van het statige Ambassade Hotel in Amsterdam – zijn ogen verlegen vastgelijmd op de nerven van de houten tafel voor hem. „De meeste nummers die we kennen, of het nou pop, rock of folk is, gaan enkel over een moment. Ze hebben geen verleden of toekomst, geen begin of einde, geen plot. Ze gaan over het moment dat je iemand mist, of kwijtraakt, maar vertellen niet hoe het begint of afloopt.”

Ritter noemt uitzonderingen, muzikanten die met hun nummers de deur naar een andere wereld openzetten en je meenemen hun verhaal in. ‘Famous Blue Raincoat’ van Leonard Cohen bijvoorbeeld. Of ‘Isis’ van Bob Dylan en ‘The River’ van Bruce Springsteen. „Het soort nummers dat, zo besloot ik, ik ook wilde maken.”

Na dit besluit is zijn writer’s block verdwenen. „De stop was eruit.” Zijn album is klaar, maar hij wil blijven schrijven. Omdat hij toe is aan iets nieuws, switcht hij van genre. Hij stopt met rijmen en werkt een van zijn nummers, een nummer over een man die instructies krijgt van een engel, verder uit. De coupletten worden hoofdstukken en al snel laat hij de originele setting van zijn liedje – de man loopt eigenlijk door een drive-through – los. Hij komt uit in West Virginia, begin vorige eeuw. Zijn hoofdpersoon wordt een jongen die terugkeert van de Eerste Wereldoorlog met de stem van een engel in z’n hoofd.

„Vanaf dat moment schreef ik iedere dag duizend woorden. Ik stond op en schreef een paar uur, net zo lang tot het verhaal af was. Teruglezen deed ik niet. Het was heel natuurlijk.”

Binnen zes weken is de eerste versie van De wonderjaren van Henry Bright af. Een jaar later – na de eerste versie volgen er nog tien – ligt de roman in de Amerikaanse boekhandel.

De recensies zijn vooral positief. Eigenlijk vraagt alleen Stephen King zich in The New York Times af of het boek ook een uitgever had gevonden als de schrijver niet een bekende, geliefde muzikant was geweest. Al sluit ook King af met de woorden dat Ritter een begaafd schrijver is, ‘the size of that gift is yet to be determined’.

„Natuurlijk werd het boek wat sceptisch ontvangen. Het had ook mijn manier kunnen zijn om in te cashen op eerder succes. Dat gebeurt vandaag de dag veel te vaak en het is goed om die radar aan te hebben.” Maar dat de meeste critici ondanks dat wantrouwen concludeerden dat ze het een leuk boek vonden, deed hem goed, zo geeft Ritter eerlijk toe terwijl zijn blik nog steeds voornamelijk op de tafel gefocust is. „Het is toch je hart en ziel. Hoe vreselijk is het als mensen besluiten dat ze je hart en ziel niet de moeite waard vinden?”

Het zijn diezelfde recensenten die Ritter er na het uitkomen van zijn boek op wijzen dat het al de zoveelste keer is dat hij over een engel schrijft. „Ze vroegen me naar mijn fascinatie, omdat engelen erg vaak terugkomen in mijn werk. Dat was mij heel eerlijk gezegd nooit eerder opgevallen. Ik was oprecht verbaasd, toen ik terugkeek, dat er zoveel engelen in mijn nummers blijken te figureren.”

Geloven in engelen doet hij niet („het zou me zeer verbazen als ze bestonden”), net als dat hij sinds hij muziek maakt niet meer religieus is („muziek maken is nu mijn manier om met de grote vragen van het leven om te gaan”). Maar beïnvloed door de Bijbelse verhalen die zijn ouders hem als kind vertelden is hij zeer. „Volgens mij is iedereen in de westerse wereld beïnvloed door deze verhalen. Als ik een liedje of verhaal maak zonder, dan zou ik veel symbolen en uitdrukkingen niet kunnen gebruiken. Leonard Cohen zonder de Bijbel zou Janet Jackson zijn.”

Dat Ritters eerste roman tijdens de Eerste Wereldoorlog speelt, heeft te maken met zijn persoonlijk fascinatie voor die oorlog. „Over de Eerste Wereldoorlog wordt in Amerika op school niet verteld. We zijn er laat naartoe gegaan en niet lang gebleven. Aan de invloed die deze oorlog heeft gehad op de rest van de eeuw, wordt bij ons volledig voorbijgegaan. De Tweede Wereldoorlog, het Israël/Palestina-conflict, zelfs Irak en Afghanistan, het kan allemaal teruggevoerd worden op de Eerste Wereldoorlog.”

Maar het interessantste aan deze tijd vindt hij dat het een overgangsperiode was naar de wereld zoals we ’m nu kennen. „Vóór de Eerste Wereldoorlog dachten we dat we alles redelijk snapten. Hoe de wereld in elkaar zat, wat natuurkunde was, hoe we gezond moesten blijven. De 20ste eeuw zou een eeuw van nog meer antwoorden worden, maar het bracht vliegtuigen, tanks, gifgas, auto’s, machinegeweren. Aleen maar verwarring en chaos.”

Niet geheel toevallig is Ritters eigen wereld als hij aan De wonderjaren van Henry Bright begint, ook onderhevig aan chaos en veranderingen als zijn huwelijk, dat net het jaar daarvoor is voltrokken, uit elkaar valt. „Het was een vreselijke periode. Achteraf gezien is het niet vreemd dat Henry’s zorgen over zijn huwelijk, zijn schoonfamilie en vaderschap belangrijke thema’s in het boek zijn. Ik worstelde op het moment met mijn eigen vragen op dat gebied. Is dit de persoon met wie ik een kind wil? Kom ik dit ooit nog te boven? Schrijven was een van de weinige dingen die goed voelde. Schrijven en toeren.”

Ook nu het veel beter met hem gaat, schrijft hij nog dagelijks. „Ik wil geen toerist in boekenland zijn. Schrijven is iets wat ik nodig heb in m’n leven. De rush en opwinding die ik ervoer tijdens het schrijven van mijn eerste boek, had ik al lang niet meer gevoeld.”

Vandaar dat zijn tweede boek alweer in de maak is. „Een fun en kleurrijk verhaal dat zich afspeelt in Idaho.” Hij is nu bezig met de tweede versie. En voor alle muziekfans die nu zenuwachtig worden: nee, hij is niet gestopt met muziek maken. Zijn zevende album is alweer geschreven en drie weken geleden opgenomen. Want behalve zijn dagelijkse woordenquotum, plant hij ook iedere dag rust en ruimte in om te wachten op die tintelende vingers en de nummers die vanzelf komen. Als vanouds.

De Nederlandse vertaling van De wonderjaren van Henry Bright ligt nu in de winkel (zie de recensie op pagina 21). Josh Ritters nieuwe cd Bringing in the Darlings staat gepland voor februari 2012.

    • Anke Meijer