Grieken opnieuw naar de stembus: voortbestaan eurozone op het spel

Grieken passeren een poster van de pro-Europese conservatieven van de Nieuwe Democraten, die samen met het eurosceptische Syriza strijden om de verkiezingswinst vandaag. Foto AFP / Louisa Gouliamaki

Voor de tweede keer in twee maanden tijd kiezen de Grieken vandaag een nieuw parlement. Europa kijkt met ingehouden adem toe. De uitslag is ongewis, maar de gevolgen voor de eurozone zijn hoe dan ook groot. Vier vragen en antwoorden.

Waarom gaan de Grieken eigenlijk alwéér stemmen?
In Griekenland, dat inmiddels al twee jaar financiële noodhulp krijgt van Europa, werden op 6 mei nieuwe parlementsverkiezingen gehouden. De pro-Europese coalitiepartijen werden toen door de kiezer gestraft vanwege de harde bezuinigingsmaatregelen die de Griekse regering de afgelopen jaren onder Europese druk heeft moeten doorvoeren. Tot de winnaars behoorden het radicaal-linkse blok Syriza en de neonazipartij De Gouden Dageraad. Onze correspondent in Athene Marloes de Koning sprak van “een revolutie via de stembus”.

Hoewel de twee coalitiepartijen, het socialistische Pasok en de conservatieve Nieuwe Democraten, door de kiezer werden gestraft, leverde de uitslag van 6 mei geen overduidelijk beeld op voor een nieuw te vormen coalitie. Sterker nog, negen dagen na de verkiezingen werd al duidelijk dat het formeren van een nieuwe Griekse regering definitief mislukt was. De meningsverschillen tussen de partijen over wel of niet vasthouden aan de afspraken met Europa bleken te groot.

Waarom zijn de verkiezingen in Griekenland ook weer zo belangrijk voor Europa?
Precies om die afspraken met Europa dus. Pasok en de Nieuwe Democraten willen vasthouden aan de afspraken die met de Europese Unie zijn gemaakt in ruil voor de financiële steun. Het radicaal-linkse Syriza, dat tijdens de verkiezingen van 6 mei verraste met een tweede plaats, wil opnieuw met Europa onderhandelen over de afspraken om de bezuinigingslast voor de Griekse bevolking te verminderen. Syriza wil wel dat Griekenland lid blijft van de eurozone. Kleinere partijen als Democratisch Links en de Onafhankelijke Grieken, die mogelijk nodig zijn voor het formeren van een regering, willen ook nieuwe afspraken maken met Europa.

De kans is dus groot dat een nieuwe Griekse regering Brussel vraagt opnieuw te praten over de gemaakte afspraken. De Europese leiders hebben tot nu toe, onder aanvoering van Duitsland en Nederland, steeds gezegd dat over de afspraken niet opnieuw te onderhandelen is. Maar als de verkiezingen niet in een heldere uitslag resulteren en er opnieuw geen snelle formatie mogelijk is, zou Europa onder druk kunnen komen te staan om toch aan de Grieken toe te geven, schreef onze economieredacteur Melle Garschagen vrijdag in NRC Handelsblad:

“In Mexico zijn volgende week wereldleiders en de belangrijkste centrale banken bijeen voor de vergadering van de G20. [...] Onder zware druk van Obama en de opkomende wereldmachten zwicht Europa, met name Duitsland. De eurozone-leiders beloven opnieuw te onderhandelen met een nieuwe Griekse regering over het bezuinigings- en hervormingspakket. Een deel van de Griekse schuld wordt kwijtgescholden. Griekenland krijgt langer de tijd om de leningen terug te betalen, waardoor er minder snel en minder hard bezuinigd hoeft te worden. Een brede Griekse coalitie (socialisten, conservatieven en Syriza) voert de plannen uit. Want niemand wil dat dit een wereldcrisis wordt.”

De leider van de Griekse conservatieven en kandidaat-premier Antonis Samarras afgelopen donderdag op een campagnebijeenkomst in de noord-Griekse stad Thessaloniki. Foto AP / Nikolas GiakoumidisDe leider van de Griekse conservatieven en kandidaat-premier Antonis Samarras afgelopen donderdag op een campagnebijeenkomst in de noord-Griekse stad Thessaloniki. Foto AP / Nikolas Giakoumidis

Wat is er van de verkiezingen van vandaag te verwachten?
De verkiezingen van vandaag beloven een tweestrijd te worden tussen de conservatieve Nieuwe Democraten en het linkse Syriza. En daarmee zijn de verkiezingen min of meer een stem voor of tegen de euro. Ze lopen een nek-aan-nekrace om als eerste over de finish te gaan. Dat levert in Griekenland een bonus van vijftig zetels op. Op kleine partijen stemmen durft nu in deze context bijna niemand meer. Ongepubliceerde peilingen die door partijstrategen worden gelekt, laten een kleine voorsprong van de Nieuwe Democraten zien.

De verkiezingsstrijd wordt beleefd als de tweede ronde in een alles beslissende wedstrijd die in mei begon, schreef onze correspondente Marloes de Koning vrijdag in NRC:

“De stembusstrijd is de culminatie van een politieke transitie die lang is uitgesteld, maar zich nu in hoog tempo voltrekt. Een historisch moment en tegelijk een doodenge gok. De kiezers staan zien zich gesteld voor een duivels dilemma: stemmen op een van de traditionele partijen (Pasok, Nieuwe Democraten) die het land aan de rand van de afgrond gebracht hebben en onder wie twee jaar bezuinigen alleen maar voor grotere ellende heeft gezorgd? Of voor jong, nieuw, agressief en uiterst onzeker? Een partij (Syriza) die minder pijn belooft, het terugdraaien van bezuinigingen en het nationaliseren van banken en een deel van de industrie? Voor de angst of voor de bluf?”

De leider van het radicaal-linkse Syriza, Alexis Tsipras, afgelopen donderdag op een campagnerally in Athene. Foto AP / Petros KaradjiasDe leider van het radicaal-linkse Syriza, Alexis Tsipras, afgelopen donderdag op een campagnerally in Athene. Foto AP / Petros Karadjias

Wat is voor Europa het beste en slechtste scenario?
In het voor Europa meest gunstige scenario winnen de Nieuwe Democraten en de socialisten van Pasok de verkiezingen en formeren ze samen een pro-Europese regering. Ze willen in de eurozone blijven en zijn in principe bereid de afspraken uit te voeren die ze eerder hebben ondertekend. Toch blijft de druk groot, schrijft Garschagen over dit gunstige scenario:

“Het Griekse volk wil in de eurozone blijven en heeft daarom de twee partijen een mandaat gegeven. Maar de onvrede over de recessie en het wantrouwen jegens het politieke establishment blijven groot. De nieuwe Griekse premier dringt in Brussel aan op mildere voorwaarden voor noodsteun. Hij krijgt zijn zin. [...] Een beetje rust in Griekenland is wel fijn. [...] De druk blijft en de crisis laait nog zeker een paar keer op. Maar het uiteenvallen van de monetaire unie is in ieder geval voorkomen.”

Het meest slechte scenario leest als iets waar je maar liever niet over wilt nadenken. Als de Griekse anti-Europese partijen een grote overwinning boeken en Europa weigert opnieuw te praten over de afspraken met Griekenland, kan de hele wereldeconomie in een grote crisis worden gestort:

“De ECB staakt de steun aan Griekse banken. Het land krijgt eerder toegezegde steun niet uitbetaald en verklaart zichzelf failliet. [...] De paniek verspreidt zich snel naar Spanje, Portugal, Italië en Ierland. Kapitaalvlucht en migratie nemen ongekende vormen aan. Rentestanden schieten omhoog. Er is een pakket van duizenden miljarden euro’s nodig om de eurozone overeind te houden. Maar er is geen politieke wil en financiële kracht in Europa om dat te betalen. De crisis breidt zich snel uit naar de hele wereld. De crisis na de val van Lehman Brothers blijkt een peulenschil.”

Voorbijgangers passeren in Athene het podium van een bijeenkomst van de conservatieve partij Nieuwe Democraten. De Griekse kiezer beslist vandaag over de toekomst van zijn land en de eurozone. Foto Reuters / Pascal RossignolVoorbijgangers passeren in Athene het podium van een bijeenkomst van de conservatieve partij Nieuwe Democraten. De Griekse kiezer beslist vandaag over de toekomst van zijn land en de eurozone. Foto Reuters / Pascal Rossignol