Wie wordt de nieuwe president van Egypte na de ‘de facto staatsgreep’?

Caption: Egyptians sit in front of graffiti showing faces of people killed in the 2011 revolution, right, and the head of the Supreme Council of the Armed Forces, Field Marshal Hussein Tantawi, casting his vote, center, in Tahrir Square in Cairo, Egypt, Friday, June 15, 2012. Judges appointed by Hosni Mubarak dissolved the Islamist-dominated parliament Thursday and ruled that Mubarak's former prime minister can stand in the presidential runoff this weekend, setting the stage for the military and remnants of the old regime to stay in power. Arabic reads "locations of deaths of people, left, presidential elections 2012, center, long live 25 January, right." (AP Photo/Amr Nabil) Dit weekend stemmen Egyptenaren voor een nieuwe president. In deze spotprent op het Tahrir-plein is SCAF-opperbevelhebber Hoessein Tantawi te zien die zijn stem uitbrengt. Foto AP / Amr Nabil

Dit weekend kiest Egypte de eerste president na Hosni Mubarak. Maar de Egyptenaren staan voor een onmogelijke keuze: wordt het een conservatieve Moslimbroeder of een oudgediende van het Mubarak-regime? Ondertussen speelt ook de vraag of er afgelopen week een stille staatsgreep plaatsvond door het leger.

In het stemhokje kunnen de Egyptenaren vandaag en morgen kiezen tussen Ahmed Shafiq of Mohammed Morsi. Die eerste wordt gezien als een voorvechter van stabiliteit, maar ook de de facto kandidaat van de Opperste Militaire Raad (SCAF) en een overwinning voor hem betekent volgens de revolutionairen van het Tahrir-plein een mislukking van de revolutie. Moslimbroeder Morsi zou een definitieve breuk met het regime van Mubarak betekenen, maar hij vertegenwoordigt wel een conservatieve religieuze beweging die door seculieren met argusogen wordt bekeken.

Een verslag van de reacties op de uitslag van de eerste stemronde:

De argumenten voor en tegen Morsi, Shafiq of een blanco stem

Het zijn dan ook vooral de progressieve, seculieren activisten en revolutionairen die dit weekend voor een onmogelijke keus staan. Voor de gewone Egyptenaar is de keus ook moeilijk, maar die ziet liever dat de politieke onrust eerder gisteren dan vandaag opgelost wordt. Maar wordt het voor hen in deze tweede stemronde een stem op stabiliteit of religie?

Al Jazeera besprak eind mei de vooruitzichten op de tweede stemronde in Egypte:

De Egyptische krant Al-Ahram zette in ieder geval de argumenten voor een stem op Shafiq, Morsi of een blanco stem uitgebreid uiteen. Hieronder de belangrijkste:

De argumenten voor Morsi

Mohammed Morsi, de officiële presidentskandidaat van de Moslimbroederschap. Foto AFP / Odd AndersenMohammed Morsi, de officiële presidentskandidaat van de Moslimbroederschap. Foto AFP / Odd Andersen

Morsi (60) is de officiële kandidaat van de onder het regime van Mubarak verboden Moslimbroeders. Zij wilden eerst niet meedoen met de verkiezingen, maar stelden toch zakenman en miljonair Khairat al-Shater aan als kandidaat. Toen die afhaakte werd Morsi, leider van de door de Broederschap opgerichte Vrijheid- en Gerechtigheidspartij, naar voren geschoven. Hij kreeg bijna 25 procent van de stemmen in de eerste stemronde.

Wat zijn volgens Al-Ahram de argumenten om op Morsi te stemmen?

  • Morsi heeft ruime ervaring met de strijd tegen het regime van Mubarak;
  • Hij heeft een van de meest uitgebreide en gedetailleerde verkiezingsprogramma’s en belooft verregaande hervormingen van de infrastructuur en economie, met als doel van Egypte een ontwikkeld land te maken. Daarnaast is Morsi voorstander van een moderne vrije economie;
  • Morsi en de Moslimbroederschap willen de islam een grotere invloed geven in Egypte, een stem op Morsi is een stem voor de islam en daarmee de plicht van elke Moslim;
  • Morsi is, in tegenstelling tot Shafiq, een tegenstander van een politiek systeem waarin de president praktisch alle macht in handen heeft;
  • Morsi maakte samen met de Broederschap deel uit van de revolutie tegen Mubarak, een stem voor hem is een stem tegen het oude regime.

De argumenten voor Shafiq

Presidentskandidaat Ahmed Shafiq op archiefbeeld. Foto AP / Amr NabilPresidentskandidaat Ahmed Shafiq op archiefbeeld. Foto AP / Amr Nabil

Ahmed Shafiq (70) is een oudgediende van het regime, al diende hij maar heel kort onder Mubarak. In januari 2011, kort na het begin van de massale protesten, werd hij aangesteld als premier. Hij bleef aan toen Mubarak half februari van het toneel verdween. In maart 2011 stapte hij op onder druk van de Egyptische protestbeweging. Shafiq is populair bij aanhangers van Mubarak en bij mensen die vrezen voor teveel islamitische inmenging in de regering. Shafiq wordt door revolutionairen gezien als een stroman van SCAF. Hij kreeg in de eerste stemronde bijna 24 procent van de stemmen.

Wat zijn de argumenten om voor Shafiq te stemmen volgens Al-Ahram?

  • Shafiq is een politicus met binnen- en buitenlandse ervaring. Een stem voor hem is een stem tegen de aanhoudende onrust in het land en voor stabiliteit. Daarnaast is Shafiq als oud-militair het meest geschikt om de machtsoverdracht van SCAF zonder problemen te laten verlopen;
  • In tegenstelling tot Morsi is Shafiq progressief en is hij tegen verdere islamisering van de Egyptische politiek;
  • Een zege voor Shafiq zou de immens verdeelde oppositie kunnen verenigen en de islamistische partijen dwingen hun koers te matigen - een (magere) overwinning voor de revolutie en de seculiere krachten in het land.
  • Shafiq staat bekend om zijn economische pragmatisme en hij geniet veel steun van de Egyptische zakenwereld. Een stem voor Shafiq zou goed zijn voor de penibele economische situatie van Egypte.

De argumenten voor een blanco stem of boycot van de verkiezingen
De Egyptische kiezer kan naast een stem voor Shafiq of Morsi in het stemhokje ook besluiten niet of blanco te stemmen. Als genoeg kiezers dit doen dan is dat een sterk signaal naar SCAF en de kandidaten, schrijft Al-Ahram. De argumenten om blanco te stemmen:

  • Een stem in deze verkiezingen geeft legitimiteit aan SCAF terwijl juist tegen deze ‘kapers’ van de revolutie gestreden moet worden;
  • Deze verkiezingen hadden nog niet mogen plaatsvinden zonder grondwet, (nu ook) zonder parlement en gezien aanwijzingen over verkiezingsfraude in de eerste ronde;
  • Beide kandidaten vertegenwoordigen de revolutie niet. Shafiq staat voor de politiestaat van weleer en Morsi vertegenwoordigt een mogelijk nieuw Iran in het Midden-Oosten;
  • Als genoeg mensen niet stemmen of blanco stemmen kan dat een politieke overwinning betekenen op de gekozen president en SCAF, zeker als de kandidaten minder stemmen krijgen dan het totaal aantal blanco stemmen.

Verkiezingen gaan door, ondanks ‘de facto staatsgreep’ leger

De verkiezingen gaan dan wel door als gepland, op de achtergrond voltrok zich deze week een “de facto staatsgreep” door het leger. Het Constitutionele Hof oordeelde donderdag dat het vorig jaar gekozen parlement ontbonden moest worden. Ook kregen de militaire politie en de inlichtingendiensten de dag ervoor nieuwe verregaande bevoegdheden om burgers te arresteren.

Volgens juridische experts maakt die laatste beslissing van de Opperste Militaire Raad (SCAF) de weg vrij om de onlangs opgeheven noodtoestand weer nieuw leven in te blazen, schrijft de Egyptische krant Al-Monitor.

Twitter avatar glcarlstrom Gregg Carlstrom So in just 24 hours, SCAF retakes legislative power, hijacks constituent assembly and assumes power to arrest civilians.

Onze correspondent Gert van Langendonck sprak gisteren in NRC Handelsblad zelfs van een “ongekende politieke crisis” in Egypte, toen ook het parlement door SCAF ontbonden werd. Van Langendonck:

‘De twee beslissingen storten Egypte in een ongekende politieke crisis. De presidentsverkiezingen hadden al plaats in een juridisch vacuüm: de nieuwe grondwet die de bevoegdheden van de president moet vastleggen is nog niet geschreven. Maandenlang gekibbel over de samenstelling van de grondwetgevende vergadering heeft het werk vertraagd. Deze week was daarover een akkoord bereikt. Maar omdat een deel van de leden voortkomt uit een parlement dat nu onwettig is verklaard, is ook dat van de baan. Het is zelfs niet uitgesloten dat de kandidaatstelling van Morsi nog wordt aangevochten omdat die werd gesteund door parlementsleden die nu hun zetel kwijt zijn.’

Nieuwsuur-verslaggever Jan Eijkelboom noemt de ontwikkelingen in Egypte een opmaat naar een ‘militaire dictatuur’:

Vraagtekens bij democratische transitie Egypte na ‘juridische coup’

Het is niet de eerste keer dat het Egyptische Constitutionele Hof een parlement ontbindt, dat gebeurde ook al in 1984, 1990 en in 2000. Het verschil is echter dat dit altijd na lange tijd van gerechtelijk onderzoek gebeurde, schrijft Nathan Brown, hoogleraar politicologie en internationale betrekkingen in Foreign Policy.

De beslissing van het Hof kan best geheel legaal plaatsgevonden hebben, maar de snelheid en de timing zijn zeer verdacht, aldus Brown. Het lijkt er volgens hem op dat SCAF “hongerig” is geworden de macht via een “juridische coup” te consolideren.

Freelance correspondent in Kairo Dirk Wanrooij meldde gistermiddag de sluiting van het parlement, en vraagt zich af of er nog wel sprake is van een democratische transitie:

Twitter avatar dirkwanrooij Dirk Wanrooij Leger sluit het parlement in #Egypte. Parl-leden mogen gebouw niet in http://t.co/k6AxfVye, wie gelooft nog in democratische transitie?

Zonder parlement en grondwet, aan wie legt de nieuwe president verantwoordelijkheid af?

Wie verkozen wordt tot president dit weekend staat nog helemaal niet vast. Wat wel duidelijk is, is dat Egypte straks een president heeft zonder vastgelegde bevoegdheden in een grondwet. Een president waarvan niemand weet aan wie of welke macht hij zijn eed moet afleggen bij zijn aantreden.

    • Hans Klis