Wat dacht Lolita toen ze op schoot klom?

Elsbeth Etty neemt de stapel binnengekomen boeken door, signaleert en geeft een eerste oordeel. Met deze week Couperus als historische bron, Max Weber en de pillenoorlog.

De 21-jarige Emma Becker ziet er uit als 11 en identificeert zich met Nabokovs Lolita en andere ‘nimfijntjes’. „Wat drijft hen, ver van hun leeftijdgenoten, tussen de lakens in de geurige armen van mannen die verduiveld veel op hun vader lijken? Nabokov heeft nooit vermeld wat er mogelijk in het hoofd van Lo omging toen ze op die bleke, vroege ochtend op Humbert Humbert ging zitten.” In haar prikkelende, met flair geschreven roman Mr. (De Bezige Bij, vert. Saskia Taggenbrock, 379 blz. € 19,90) vertelt deze erudiete Parijse debutante wat er in het hoofd van hoofdpersoon Ellie omgaat bij het verleiden van háár Humbert Humbert, een chirurg van midden veertig die ze in hitsige e-mails en sms’jes aanspreekt met ‘Meneer’.

Hoe negentiende-eeuwse nimfijntjes hun meneren aanspraken vermeldt Jaap Moes niet in zijn dissertatie Onder aristocraten. Over hegemonie, welstand en aanzien van adel patriciaat en andere notabelen in Nederland, 1848-1914 (Verloren, 358 blz. Met cd-rom, € 39) Maar de meeste andere dingen die je zou willen weten over de Nederlandse haute-volée in de negentiende eeuw zijn wel te vinden in dit boeiende deel van de reeks Adelgeschiedenis. Hoe rijk waren onze graven, baronnen en jonkheren? Waaraan gaven ze hun geld uit? Hoe verdeelden ze de baantjes aan het Binnenhof? Hoe trouwden ze? Voor literatuurliefhebbers is het leuk dat Moes De boeken der kleine zielen van Louis Couperus als bron opvoert. Sociologen kunnen hun hart ophalen aan het gebruik van Max Webers theorie over sociale ongelijkheid.

Aan het eind van zijn leven hield Max Weber (1864-1920) twee lezingen die als beginselverklaringen voor wetenschap en politiek kunnen dienen. Alle reden om kennis te nemen van Wetenschap als beroep & Politiek als beroep (Vantilt, vert. Hans Driessen, 120 blz. € 15). De wetenschap, betoogde Weber in 1917, is geen genadegift van zieners en profeten, ze staat in dienst van de zelfbezinning en van de kennis van feitelijkheden. Wetenschap en religieuze heilsleer zijn onverenigbaar. Ook moeten wetenschap en politiek strikt van elkaar gescheiden blijven, was twee jaar later de strekking van Webers analyse van de activiteit van de beroepspoliticus. Politiek is het streven naar een aandeel in de macht, die in de staat berust op het monopolie van legitiem gebruik van geweld. In dit verband staat zijn beroemde uiteenzetting over de kloof tussen overtuigings- en verantwoordelijkheidsethiek. Politiek is een zaak van hoofd én hart. Stijl en betoogtrant van Weber mogen gedateerd aandoen, Hans Driessen verdient alle lof voor het beschikbaar maken van deze uiteenzettingen: ze hebben in bijna een eeuw niets aan actuele betekenis ingeboet.

Of wetenschap en politiek zich altijd laten scheiden? Nee, neem de rol van de psychiatrie. In Wat is waanzin? (De Bezige Bij, vert. René van de Weijer en Stanneke Wagenaar, 416 blz. € 34,90) haalt de Britse psychoanalyticus Darian Leader krachtig uit naar de tot industrie geworden ‘bioprediction’, de moderne vorm van eugenetica, die antisociaal en afwijkend gedrag op genetische basis voorspelt. Psychose wordt nog steeds te vaak gelijkgesteld met de manieren waarop mensen buiten de maatschappelijke normen vallen. En de nieuwe nadruk op medicijnen leidt ertoe dat het er vaak minder om gaat medicatie te vinden die past bij een ziekte, dan om een ziekte te vinden die past bij het medicijn. Dat liegt er allemaal niet om. Beatrijs Ritsema noemde dit boek in een bespreking van de Engelse uitgave (Boeken, 03.02.12) „een freudiaans gekleurd exposé over de wordingsgeschiedenis van persoonlijke paranoia”. Begrijpelijk geschreven, maar te veel jargon van Lacan, luidde haar kritiek. „Wat hebben we eraan en wat heeft de gek (de waanzinige) eraan?” Maar Leader zet je wel aan het denken, dat heb je eraan.

In Lemberik is niet gevoetbald, want Lemberik bestaat niet meer. De Joden van Lemberg, een reis naar lege plekken (De Hondsrug Pers, 94 blz. €14,90) is het verslag van een anderhalf jaar lange speurtocht naar de Joodse geschiedenis van Lviv, in het Jiddisch Lemberik, de geboortestad van Simon Wiesenthal en de Nederlandse schrijver Milo Anstadt en woonplaats van Joseph Roth. De auteurs, Heleen Zorgdrager, Michiel Driebergen en Diderik Prak, maakten deze reisgids, of dit monumentje, hoe je het ook wil noemen, met behulp van drie van de weinige overlevenden van de Holocaust.

Elsbeth Etty

    • Elsbeth Etty