Papa slooft zich meer uit, maar is minder nodig

Een moderne vader is liefdevol, speels, betrokken. Maar hij wordt ook vaker buitenspel gezet, stelt Heleen Crul.

Vroeger werd het huwelijk gezien als iets dat vooral vrouwen diende, haar en de eventuele kinderen, onderdak, bescherming en financiële garanties gaf. Nu is dat omgedraaid.

Samenwonen of trouwen is vooral, zo blijkt uit hedendaags onderzoek, goed voor de gezondheid en het welbevinden van mannen. Getrouwde mannen leven ook langer dan mannen zonder vaste partner. Fulltime werkende vrouwen daarentegen dragen daar niet toe bij. In zo’n geval voelen mannen zich weer verwaarloosd en raken soms zelfs depressief door het gemis aan zorgen. De politieke druk om moeders bij voorkeur fulltime te laten werken, gaat aan dit gegeven voorbij.

Het omgekeerde doet zich ook voor. Vrouwen hebben mannen als vader minder nodig. En als ze hen nodig hebben, maar een goede, duurzame partner niet te vinden is, maken ze van die nood een deugd. Vooral voor hoogopgeleide vrouwen geldt dit. Het einde van hun vruchtbaarheid komt in zicht, ze willen toch een kind en dat krijgen ze dan ook. Vaak via klinieken in België die daar niet moeilijk over doen. IVF combineren met donorinseminatie. En die donor blijft dan ook nog anoniem. Deze categorie vrouwen heeft een man en zijn inkomen helemaal niet meer nodig. De dagelijkse zorg voor hun kind kunnen ze inkopen of uitbesteden, en in hun vrije tijd zijn ze eigen baas.

Het aantal kinderen dat opgroeit in een eenoudergezin is in elf jaar tijd toegenomen van 11 naar 15 procent, zo blijkt uit cijfers van 2010. Dat komt inmiddels neer op meer dan 600.000 kinderen. Vijf op de zes eenoudergezinnen wordt geleid door een vrouw.

Vaderloze gezinnen zijn in ons land dus geen uitzonderlijk verschijnsel meer. Immigratie van Surinaamse en Antilliaanse moeders met hun kinderen naar Nederland, zette de trend. Traditiegetrouw zetten zij hun leven in de vorm van een matriarchaat hier voort, met oma’s, en zussen die de zorg voor de kinderen delen. Kinderen hebben vaak verschillende vaders. Het ontbreken van vaders wordt door deskundigen tevergeefs gekoppeld aan het ontbreken van leiding van zonen. Moeders zouden te soft zijn en jongens zouden daarop reageren met een riskante leefwijze, die nog al eens leidt naar het criminele circuit.

Hoe belangrijk is de aanwezigheid van een vader überhaupt? Heel belangrijk, zou het juiste antwoord moeten zijn. Al was het alleen maar omdat ouders opvoedingstaken kunnen delen, erover van gedachten kunnen wisselen, elkaar kunnen aanvullen. Wat de een niet kan, kan de ander. Maar zo’n pleidooi overtuigt vrouwen kennelijk niet meer. Want het merendeel van de scheidingen wordt tegenwoordig door hen aangevraagd. Vroeger was dat wettelijk niet toegestaan. Praktisch was het ook niet mogelijk, want vaders brachten het geld binnen. Nu verdienen vrouwen dat zelf, of ze krijgen een bijstandsuitkering. „Ben je in een klap van het hele gelazer van zo’n vent af”, hoorde ik eens een vrouw tegen een andere vrouw zeggen. Het blad Opzij liet een aantal jaren geleden vrouwen aan het woord over de aanwezigheid van een man in hun huis. Conclusie: je kunt maar beter een hond of een kat nemen. Die zijn aanhankelijker, gezelliger en richten minder schade aan in je huis. Dat is, voor een bepaalde groep vrouwen, kennelijk, een doorleefde realiteit.

Persoonlijk vind ik de nieuwe vaders die ik om mij heen zie, een grote vooruitgang. Ze dragen zo bij tot het inzicht dat begrippen als vrouwelijk en mannelijk, evenals moederlijk en vaderlijk, geen statische, onveranderlijke gegevenheden zijn. Wenselijk gedrag van zowel het ene als het andere geslacht wordt immers ook gemodelleerd door de heersende tijdgeest en sociaal-economische omstandigheden. Mannen willen er tegenwoordig niet alleen goed uitzien, maar ook een betrokken partner zijn en vader.

Toch blijven ze in essentie mannen. Pakken dingen anders aan, hebben andere interesses. Ze krijgen voor Vaderdag weliswaar een geurtje, maar tevens een klauwhamer of gereedschap voor de motor. De papa- of mamadag van werkende ouders laat ook een wereld van verschil in gedrag zien. Moeders doen iets vóór kinderen. Vaders doen iets mét kinderen.

Al zijn er verschillen tussen vrouwen en mannen, toch kunnen ze als persoonlijkheid elkaar overlappen in gedrag, belangstelling, eigenschappen en voorkeuren. Het niet te ontkennen grote verschil is en blijft de natuurlijke twee-eenheid tussen moeder en kind. De moeder-kindrelatie is de enige relatie in deze tijd die nog stabiel en langdurig is. Een moeder weet zeker dat het kind dat geboren wordt, van haar is. Vaders weten dat nooit zeker, ze moeten daar maar op vertrouwen. Maar vanuit dat vaak terechte vertrouwen wordt in deze tijd het vaderschap gekenmerkt door genegenheid voor en plezier in die kinderen. Is het vaderschap belangrijker voor mannen geworden en heeft het ook meer inhoud gekregen. Dat blijkt uit de strijd van de stichting Dwaze Vaders. Na een scheiding worden de kinderen meestal toegewezen aan de moeder, en heeft de vader het recht op een omgangsregeling. In de praktijk blijkt echter dat er soms van die regeling weinig of niets terechtkomt. In een aantal gevallen krijgt een vader zelfs een officieel omgangsverbod. Niet zelden tot stand gekomen door onjuiste informatie over zijn doen en laten door de moeder van zijn kinderen. De strijd van deze vaders voor hun rechten is soms aangrijpend. Uit getuigenissen op internet blijkt hoezeer ze stuk voor stuk verlangen naar contact met hun kind(eren), willen weten hoe ze er uit zien, wat ze doen. Maar bovenal een echte vader voor ze willen zijn.

Dat verlangen: daadwerkelijk inhoud te geven aan de vaderrol – liefdevol, een beetje stoer, speels en betrokken - kenmerkt het hedendaagse vaderschap.

Heleen Crul is publiciste.