Omdat het niet anders kan

Het is eenvoudig columns schrijven over de Nederlandse politiek, over het Kunduzakkoord, over de verkiezingen, over de poppetjes en wat ze zoal niet zeggen. Het is nog eenvoudiger om over de koffieautomaat te schrijven, of over voetbal, of andere overzichtelijke zaken waar altijd iets zinnigs over te melden valt en waarvan iedere lezer genoeg kennis bezit om zelf ook een standpunt in te nemen. Dit zijn de dankbare columns.

Minder dankbaar zijn de columns over Europa. Niet omdat Europa onbelangrijk is, integendeel. De eurozone vormt tegenwoordig veruit de grootste bedreiging voor Nederlandse welvaart en vrede. In Duitsland roept Angela Merkel dat de enige realistische toekomst van Europa een politieke unie zou zijn, let wel, een politieke unie die een nog verdere aantasting van de fundamenten van Nederland zou betekenen: van onze soevereiniteit en onze onafhankelijkheid. Dan kun je in Den Haag eindeloos emmeren over de aftrekbaarheid van de reiskostenvergoeding, maar dan heeft de vraag of je dit soort besluiten in de toekomst nog zelf kunt nemen prioriteit.

Zelfs nu Europa de hoofdrol speelt in zowel de politiek als de economie blijft het toch gemakkelijker schrijven over het Kunduzakkoord dan over Europa. Zolang het over nationale politiek gaat, kun je de voors en tegens afwegen – een min of meer overzichtelijk debat – maar hoe te handelen in de eurocrisis ligt minder voor de hand. Het is niet te overzien welke rampspoed er op ons ligt te wachten zodra een euroland failliet gaat. Daarom klinkt er telkens maar één argument voor de eindeloze reeksen aan reddingen en noodleningen: ‘het kan niet anders’. Griekenland, Ierland, Portugal, Cyprus, Slovenië krijgen miljarden euro’s aan noodhulp, omdat het niet anders kan. De Spaanse banken krijgen 100 miljard euro, omdat het niet anders kan. We moeten met haastige spoed het Europees Stabiliteitsmechanisme ratificeren, omdat het niet anders kan. Het gesikkeneur over het ontbreken van vetorecht in dat akkoord is voor de bühne. Elk ingrijpen van het ESM zal ongetwijfeld vervelend, maar absoluut onvermijdelijk zijn. Welke Nederlandse regering durft hier nog tegen te stemmen?

Deze week zag je hoe ver die retoriek van de onvermijdelijkheid gaat, toen bondskanselier Merkel – als kers op de taart – uitlegde waarom die politieke unie dient te worden gesticht. Dat is niet omdat we dat zo graag willen en niet omdat iemand er enthousiast over is. Nee, u begrijpt het al, het is omdat het niet anders kan.

Ik weet niet zo veel af van de geboorte van federale staten, maar ik betwijfel of er een slechtere motivering denkbaar is tot verdere politieke integratie. Ik kan me niet zo goed voorstellen hoe zo’n politieke unie, geboren uit collectieve tegenzin, eruit zal zien of wat men over het ontstaan ervan in de geschiedenisboeken zou schrijven: ‘2015, stichting van de Verenigde Staten van Europa, omdat het nu eenmaal niet anders kon’.

We waren gewaarschuwd. Velen wisten al dat een monetaire unie niet kan bestaan zonder politieke unie. De invoering van de euro was eigenlijk stiekem een stap op de glijbaan naar een Verenigde Staten van Europa. Uitstappen werd onmogelijk verklaard. Alle nieuwe akkoorden en verdragen en alle stappen naar financiële samensmelting en politieke integratie moesten worden gezet, omdat het nu eenmaal niet anders kon – omdat de rampspoed, de financiële malaise die over ons zou worden uitgestort zodra we één stap zouden weigeren te zetten, ondraaglijk zou zijn.

Het resultaat is dit sterke staaltje politieke knulligheid: een unie die niemand wil, de aversie van het illustere gezelschap dat dit misbaksel moet gaan oprichten en dan de Nederlandse politici die onze onafhankelijkheid door de vingers lieten glippen, omdat het nu eenmaal niet anders kon.

Misschien is het tijd dat een aantal partijen de mogelijkheid dat het wel anders kan iets serieuzer onderzoekt – gewoon, voor het geval dat de kiezer op 12 september laat weten dat hij het anders wíl.

    • Rosanne Hertzberger