Column

Hoe lang houden we Europese crisis nog achter de schutting?

Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Zet een oranje zonnebril op en zie SP en PVV strijden tegen de bezuinigingsplannen van het vijfpartijenakkoord, terwijl rekenambtenaren nog eens 20 à 25 miljard bezuinigingen vragen. Kijk over de schutting naar de Europese achtbaan: verdampende Spaanse bankensteun, Griekenland bijna overboord, een wagenzieke euro. Alle hoop gevestigd op een natuurkundige domineesdochter uit Oost-Duitsland die over de horizon durft te denken.

Meer dan ooit hebben politici in binnen- en buitenland de opdracht de voortrazende crisis te doorgronden om tot de verstandigste aanpak te komen. Maar tegelijk moeten zij kiezers steunen die hun gevoel van veilige welvaart verliezen en alles liever willen dan meer van dat onoverzichtelijke Europa dat steeds meer eist.

Bondskanselier Merkel heeft de opkomst van extreme vleugels in de Duitse politiek weten te voorkomen. Voorlopig. De Nederlandse verkiezingen staan in het teken van het Europese onbehagen verwoord door SP en PVV. Die twee moeten niets van elkaar hebben, maar staan maandag wel zij aan zij in wat een zeer lang Kamerdebat belooft te worden over verhoging van het eigen risico in de zorg naar 350 euro.

Het kabinet wil deze maatregel nog vóór de zomer laten aannemen met steun van de Kunduzpartners D66, ChristenUnie en GroenLinks. Het hoger eigen risico snijdt weer een plakje van de solidariteit in het zorgstelsel. Ruimte voor kritiek dus, maar deze vorm van oppositie slaat een nieuwe bladzijde op in het handboek parlementaire politiek.

Fracties die zeven uur spreektijd vragen, Kamerleden die leesboeken en lunchpakketten inslaan, roepen het beeld op van de Amerikaanse filibuster. In de VS kan een minderheid een wetsvoorstel oneindig blokkeren door te blijven praten. Het woord filibuster komt van het Nederlandse vrijbuiter – iets goedmoediger dan waar het fenomeen in Washington op is uitgelopen.

In het Amerikaanse Congres wordt dit verbale geweld zo permanent ingezet dat het land vrijwel onbestuurbaar is geworden. Alleen een tweederde meerderheid kan er een eind aan maken. In Den Haag kan een gewone meerderheid zeggen dat het welletjes is, maar geen partij wil worden gezien als autoritair. Als het bij één dag verontwaardiging blijft valt het nog wel mee.

Geert Wilders ging nog wat verder door ook een gecombineerde vergadering van Eerste en Tweede Kamer te vragen om het Europese monetaire steunmechanisme te blokkeren. Senaatsvoorzitter De Graaf heeft hem gedocumenteerd uitgelegd dat de Grondwet noch haar geschiedenis daar ruimte toe laten. De Verenigde Vergadering is voor Prinsjesdag, koninklijke huwelijken en oorlogsverklaringen. Geen hoger beroep voor ontevreden Kamerleden.

De PVV zal maandag onbekommerd vissen in de zelfde vijver van ontevreden burgers als de SP. De Socialisten in dit geval met meer recht, zij komen al veel langer op voor de gezondheidszorg van burgers. Dat maakt de virtuele samenwerking niet minder gevoelig gezien de gooi die de SP doet naar het Torentje. Dinsdag oefende fractievoorzitter Roemer al elders op het Binnenhof door de Boliviaanse president Morales te ontvangen. Solliciteren naar Salonfähigkeit en stemmen winnen vergt aparte tomaatmethodes.

Schermutselingen over deelbezuinigingen zullen de verkiezingen domineren. Tenzij de VVD van Mark Rutte de halfhartige boekhouderstoon aflegt en Geert Wilders aanpakt op diens massale ontkenning van de Europese werkelijkheid. Tenzij Diederik Samsom erkent waar hij zij aan zij strijdt met Emile Roemer, maar hem ook onverschrokken aanpakt op zijn Europese afzijdigheid.

Zo niet, dan zal de sfeer van worstenbroodjes en burgerbozigheid de verkiezingen blijven tekenen. Dan zal het niet gaan over de noodzaak voor Nederland om volop en creatief mee te praten over oplossingen voor Europa’s economische en democratische tekort.

Natuurlijk kan iedereen hopen dat er over rechts of over links een veelpartijenkabinet in elkaar te klussen valt. Of erger nog: een Rutte-Roemer-glimlachcoalitie. Maar hun kiezers zullen zijn belazerd: die hebben niet gehoord wat er echt aan de knikker is, en hoe daar moeizaam wat aan te doen is. Die hebben zelfs niets gehoord over de futiele binnenlandse compromissen over reiskosten en natuurbehoud die na de formatie opeens uit de hoge hoed tevoorschijn komen. Nadat partijen elkaar in verkiezingstijd maanden voor asociaal of potverteerder hebben uitgemaakt.

Wat er dan zo erg is met dat Europa? Dat onze economisch onmisbare banken nog steeds te groot zijn om door Den Haag te worden gered, dat we moeten zorgen dat er een Europees toezicht- en garantiestelsel komt, dat daar volgens financiële kenners een fiscale unie bij hoort, die eigenlijk alleen democratisch gecontroleerd kan worden in een vorm van politieke unie. Dat was dus wat Merkel bedoelde.

Zeggen dat zoiets nog jaren weg is, lost niets op. De toekomst van Nederland is Europees, of is miniem. Daarom moet het binnenlandse politieke gevecht nu gaan over hóé, niet óf Europa wordt ingericht. Inderdaad, er zijn veel oplichters in de rest van Europa. In eigen land ook. Geen reden om stil te zitten achter de schutting.

Politieke haalbaarheid is niet de hoogste wijsheid. Charles De Gaulle wist namens een verslagen natie, die had gecollaboreerd, in 1944 als medeoverwinnaar terug te keren naar Parijs. Franklin Delano Roosevelt bood de geteisterde Amerikanen van de jaren 30 met zijn New Deal pleisters, perspectieven en de geestkracht om de Tweede Wereldoorlog aan te kunnen. Wie biedt?

U kunt de auteur e-mailen via opklaringen@nrc.nl