Europa is beter, toch?

Beschaving: Het Westen en de restNed. 2, 17.55 - 18.45 uur

Al vijfhonderd jaar is de west de baas over de rest. Voor 1500 was China dé supermacht in de wereld. In Nanking, de hoofdstad van de Mingdynastie die onder keizer Yongle de wereldzeeën bevoer, woonden een miljoen mensen. In Londen, een gat, leefden er 40.000. Na 1500 kantelde het. En hoe!

Waarom, vraagt historicus Niall Ferguson zich af in de zesdelige BBC-serie Civilization? Wegens zes uniek westerse karakteristieken: concurrentie, wetenschap, bezit, geneeskunst, consumentisme en arbeidsethos. Je voelt het onheil mijlenver aan komen. Maar toch.

In de eerste aflevering bezingt Ferguson nog de lof van de kleinschaligheid. China gaf de wereld inkt, buskruit, papier en lucifers. Maar door zijn monolithische introvertie deed het er te weinig mee. Europa was innovatiever dankzij autonomie en kleinschaligheid. Dit concurrentievoordeel leidde tot de imperia van Portugal, Spanje, Nederland, Frankrijk en Engeland.

In 1913 domineerde Europa 50 procent van de wereldbevolking en 80 procent van de economie. Eén eeuw en twee wereldoorlogen later is het feest voorbij. Maar Ferguson begint de serie niet met Verdun en Auschwitz maar met de ondergang van het Romeinse Rijk. Nou dan weet je het wel: we zijn verweekt.

Welke remedie beveelt Ferguson aan? Ontmanteling van Europa om de flexibiliteit van de kleinheid te herwinnen? God terug op de troon? Of te wapen? Ik ben benieuwd. Want Ferguson, die in het eerste deel geen vragen stelt maar alleen antwoorden geeft, is het aan zijn apodictische stand verplicht ook met een soort oplossing te komen.

Hubert Smeets

    • Hubert Smeets