Een werelddeal voor Apple en TomTom

Telefoonfabrikanten, internetbedrijven en softwareontwikkelaars bouwen locatie- en navigatiediensten voor smartphones. De grootste spelers zijn Google, Apple, Microsoft en Facebook.

Maandenlang is er gesleuteld aan de deal met Apple die TomTom afgelopen week bekend maakte. Tientallen, wellicht honderden miljoenen iPads en iPhones krijgen de wereldwijde kaarten en verkeersinformatie van de Nederlandse fabrikant van navigatiesoftware. Het is een essentiële stap voor beide bedrijven, waar al jaren aan gewerkt is.

TomTom en Apple onderhouden al sinds 2009 contacten op hoog niveau. In dat jaar staat TomTom-oprichter Peter-Frans Pauwels op een Apple-presentatie de eerste iPhone-versie van TomTom te demonstreren. Een ereklus, want de Apple-shows worden wereldwijd bekeken. Pauwels wordt aangekondigd door Scott Forstal die leiding geeft aan de spectaculair groeiende Apple divisie: die van iOS, het mobiele besturingssysteem van iPhones en iPads.

Sindsdien wordt er regelmatig op en neer gependeld tussen Amsterdam en Apples hoofdkantoor in Cupertino, Californië. TomTom heeft ook een eigen ‘Apple-man’ in Silicon Valley. Apple wil af van de beknellende deal met Google Maps: de iPhone-bezitters gebruiken de kaarten van Apples aartsconcurrent. En TomTom merkt dat Google de licentiedeal met Tele Atlas (sinds 2008 eigendom van TomTom) afbouwt: Google verzamelt zelf gegevens voor zijn digitale kaart. Google Maps, met de integratie van miljoenen bedrijfsadressen, Streetview, Google Earth en navigatie (in Android) is momenteel de standaard op het gebied van interactieve digitale kaarten.

SoLoMo

Apple heeft de keuze of het zelf een kaartdienst ontwikkelt of bijvoorbeeld Microsofts Bing verwelkomt. Microsoft heeft er namelijk veel geld voor over om zijn zoek- en kaartdiensten toe te voegen aan de iPhone.

Maar Apple besluit dat locatiediensten te belangrijk zijn op de smartphone: social, mobile en location, kortweg SoLoMo, is de basis voor veel populaire telefoonapplicaties. In gewoon Nederlands: we grijpen continu naar de telefoon om te kijken wat we in de buurt kunnen doen. En we gebruiken de smartphone om vanaf elke locatie foto’s en berichten te delen met vrienden in het sociale netwerk. Dat is een potentiële markt voor advertenties, weten Google, Facebook, appmakers en de hele telecomindustrie. Om te voorkomen dat softwareontwikkelaars voor de iPhone of iPad terugvallen op andermans diensten bouwt Apple daarom een eigen product. Zo moet het Apple ecosysteem intact blijven.

TomTom is een voor de hand liggende partner omdat het Nederlandse bedrijf behalve een kaart ook nog navigatie en ‘live’ verkeersinformatie biedt. Zo kan Apple sneller Google bijbenen. Bovendien heeft TomTom een goede naam en zijn er warme contacten: de bedrijven zijn al een tijdlang ‘een beetje aan het ruiken en praten’. De bedrijfsculturen passen bij elkaar: zoals TomTom de navigatiewereld veranderde met een gebruiksvriendelijk gps-systeem met aanraakbesturing, zo veranderde de multitouch iPhone de telecommarkt.

Apple blijkt een nette, maar harde onderhandelaar die wel rigide eisen stelt aan vertrouwelijkheid. Na verschillende versies wordt het contract in 2011 getekend en gaan TomTom-ontwikkelaars aan de slag in Cupertino en reizen Apple-ontwikkelaars naar Europa. De software, bestemd voor de nieuwe iOS 6 dat najaar 2012 zal verschijnen, zit complex in elkaar. Apple koopt meerdere kaart- en navigatiebedrijven op, zoals het Zweedse C3. Dat maakt spectaculaire 3D-animaties van steden, op basis van gedetailleerde luchtfoto’s. In iOS 6 heet het straks Flyover, een variant op Google Earth.

Misverstand

In Amsterdam begint het lange wachten tot het moment dat Apple zijn eerste Maps-versie op basis van TomTom-gegevens aankondigt. Ondertussen veroorzaakt een schrikkeljaarbug een ernstige storing bij tomtomkastjes – wat zelfs een kwartaalverlies oplevert.

Er is lichte paniek als op woensdag 7 maart een berichtje op Appleinsider.com verschijnt, waaruit blijkt dat Apple OpenStreetMaps gebruikt in iOS, een gratis concurrent voor TomTom. Maar er was toch een contract getekend?

Met Apple weet je het echter nooit: ook de medewerkers die aan een product werken worden in het ongewisse gelaten over strategische beslissingen. Een paar haastige telefoontjes op hoog niveau wijzen uit dat om een misverstand gaat.

De opluchting is groot als de kaarten in de bus vallen voor de uitnodiging van de Apple-presentatie, afgelopen maandagavond in San Francisco. De deal is opmerkelijk goed stil gehouden: zelfs The Wall Street Journal noemt begin juni TomTom niet, als de zakenkrant Apples op handen zijnde vernieuwing van de kaartdienst beschouwt.

Ook tijdens de presentatie wordt TomTom niet genoemd, maar binnen een uur gaan de eerste screenshots van een testversie van iOS 6 rond op het internet – met een TomTom-logo. Het is opmerkelijk dat Apple überhaupt vermeldt welke third party de gegevens levert. Na overleg met Cupertino mag TomTom zelf ook nog een persbericht uitdoen. Het wordt een nietszeggend bericht van exact twee regels, genoeg om de beurs met 15 procent omhoog te jagen. Dat is het ‘wow!’-effect van Apple: beleggers gaan ervan uit dat TomTom zijn omzet door de iPhone fors zal zien toenemen, al zwijgt het navigatiebedrijf over de exacte omvang van de deal.

Kroonjuwelen

TomTom-topman Harold Goddijn heeft altijd gezegd dat zijn bedrijf uiteindelijk meer geld zou verdienen aan licenties en software dan aan de verkoop van kastjes. De omzet (1,3 miljard euro in 2011) daalt door lage marges op losse navigatiesystemen en concurrentie van smartphones. De Apple-deal versnelt dat proces.

TomTom ziet zijn distributiekansen slinken nu Google en Microsoft voorzien zijn van digitale kaarten. Het geeft nu bovendien een deel van de kroonjuwelen weg. Want dat wat Apple aankondigt als een gratis verkeersdienst op basis van crowd-sourced anonieme locatiegegevens is in feite HD Traffic, een dienst waar TomTom-klanten nu voor betalen.

Het is onduidelijk of TomTom data van iPhone-klanten ook mag gebruiken om betere voorspellingen te doen voor alle tomtom-gebruikers. Locatiegegevens zijn privacygevoelig, weten zowel Apple als TomTom. Beide bedrijven hadden vorig jaar een ‘locatieschandaal’: TomTom-gegevens hielpen de politie bij het bepalen van flitslocaties, Apple bewaarde ongevraagd een kopie van de plekken waar je iPhone geweest was.

En wat gebeurt er met de TomTom-app, een van de duurdere programma’s in de App Store, als de iPhone straks gratis navigatiesoftware biedt die hetzelfde kan? TomTom rekent erop dat de licentieopbrengst van al die miljoenen iPhones in de komende drie tot vijf jaar groter is dan het kannibalisatie-effect. Apples software is vooral bestemd voor wandelaars – automobilisten zullen de traditionele navigatiesoftware van TomTom prefereren, is de hoop.

De vraag is hoe lang de Amerikaanse technologiereus (jaaromzet 108 miljard dollar) accepteert dat een bedrijf uit Nederland een essentieel onderdeel van de iPhone in handen heeft. Apple krijgt bij TomTom geen exclusiviteit, maar heeft het wel in zijn genen om alle ingrediënten van zijn gadgets te controleren. Dat geldt voor hardware én software.

Een bod op (een deel van) TomTom is volgens ingewijden niet op tafel gekomen. Dan kan altijd nog volgen. Misschien is dat wel een beter scenario dan die andere optie: dat Apple de komende jaren benut om zelf een verkeersdienst te ontwikkelen en kaartgegevens te verzamelen. En vervolgens TomTom vriendelijk bedankt voor de bewezen diensten.

    • Marc Hijink