Een vangrail voor het volgende overheidstekort

Om lange onderhandelingen over extra bezuinigingen te voorkomen, moet je al bij de formatie rekening houden met tegenvallers. „Dat scheelt weken in het Catshuis.”

Het lijkt zo logisch. Een volgend kabinet treft bezuinigingen om het begrotingstekort tot bijvoorbeeld 2 procent te beperken. Gaandeweg wordt duidelijk dat het gevoerde beleid tot een hoger tekort leidt. Wat dan? Dan tovert de minister van Financiën een lijstje tevoorschijn met aanvullende bezuinigingen om alsnog op 2 procent uit te komen. Bezuinigingen die al bij de formatie zijn afgesproken. Zo voorkom je wekenlang overleg in het Catshuis en verklein je het risico op een kabinetscrisis.

Logisch misschien, maar is het voorstel ook politiek haalbaar? „Ik denk toch dat je er niet aan ontkomt om over aanvullende bezuinigingen een aantal weken in het Catshuis te onderhandelen”, zegt Carola Schouten van de ChristenUnie, een van de architecten van het Lenteakkoord. „Want van welke omvang aan bezuinigingen moet je dan uitgaan?”

Gisteren adviseerde de Studiegroep Begrotingsruimte – de ambtelijke top van Nederland – een nieuwe begrotingssystematiek in te voeren. Bij de vorming van een kabinet moet al „een vangrail” worden aangelegd: een lijst mogelijke bezuinigingen om het extra tekort terug te dringen. „Dat scheelt een paar weken overleg in het Catshuis”, zei secretaris-generaal Richard van Zwol van Financiën. In het advies zelf is een lijst met mogelijke, snel te treffen maatregelen opgenomen, zoals ontkoppeling van uitkeringen, verhoging van btw of duurdere sigaretten. „Als iedereen zich aan dit soort afspraken houdt, hoeft niemand paniekerig door de gang te lopen”, aldus Van Zwol.

Demissionair minister Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) voerde de ‘signaalwaarde’ in: als een tekort substantieel hoger uitvalt, verplichten de partijen zich om met extra bezuinigingen te komen. „De praktijk heeft uitgewezen dat die signaalwaarde niet werkt. Het tekort valt plotseling hoger uit, en dan is er nog niets afgesproken”, zei Van Zwol. Maar volgens premier Rutte werkt de signaalwaarde wel. „We zijn alleen niet uit de aanvullende maatregelen gekomen”, zei hij na afloop van de ministerraad.

Volgens Jolande Sap van GroenLinks is in de praktijk de oorzaak van het te hoge tekort van belang. „Voor de extra bezuinigingen maakt het nogal uit of het tegenvallende tekort door lagere economische groei komt of door hoge zorguitgaven.”

De Studiegroep kwalificeerde de overheidsfinanciën gisteren als „instabiel”. Volgens de topambtenaren moet de overheid tot 2017 20 miljard euro extra bezuinigen om financieel robuuster te worden. Bovenop de bezuinigingen van het demissionaire kabinet en het Lenteakkoord. „Dat dit een zware opgave is, wordt geenszins door ons ontkend.”

Voor directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau is de bezuiniging zelfs te zwaar. De PvdA’er bepleit in het rapport – in een afzonderlijk noot – 15 miljard te bezuinigen en de resterende 5 miljard via hervormingen in volgende kabinetten op te halen. Onbedoeld toont dit minderheidsstandpunt hoe politiek gevoelig bezuinigingen zijn. Zelfs nog voordat ze zijn ingevuld.

Haagse invloeden: pagina 20

    • Erik van der Walle