Bedaarde Gambiaanse moet Strafhof door crisis loodsen

Profiel

Fatou Bensouda is de nieuwe hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Ze moet haar „botte” voorganger doen vergeten.

Fatou Bensouda Foto Reuters

„Allereerst wil ik zeggen dat mijn gedachten vandaag uitgaan naar onze vier collega’s, die worden vastgehouden in Libië.” Zo begon Fatou Bensouda, de nieuwe hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag, vrijdag haar toespraak nadat ze was ingezworen. Gekleed in een zwarte toga en met haar haren voor de gelegenheid strak om het hoofd gevlochten, verklaarde de Gambiaanse zich „nederig” te voelen bij haar benoeming.

Bensouda (51) treedt aan in een moeilijke tijd voor het hof. Vier medewerkers zitten in een Libische cel op verdenking van spionage, na een bezoek aan Seif al-Islam Gaddafi. Ook heeft de relatie met Afrikaanse landen een dieptepunt bereikt. Veel daarvan zien het Strafhof als „instrument van westers imperialisme” omdat alle verdachten Afrikanen zijn. Deze week besloot de Afrikaanse Unie haar komende top te verplaatsen van Malawi naar Ethiopië om arrestatie van de Soedanese president Omar al-Bashir te voorkomen. Bashir is door het Strafhof aangeklaagd wegens genocide in Darfur.

De verwachtingen rond Bensouda zijn hooggespannen, omdat zij Afrikaans is. Maar ook in ander opzicht. Tegen haar voorganger Luis Moreno-Ocampo bestond grote aversie. De eerste hoofdaanklager van het hof, dat in 2002 werd opgericht, werd door velen gezien als een arrogante, botte en autoritaire man die te veel de media opzocht. Bensouda, sinds 2004 plaatsvervangend hoofdaanklager, is een bedachtzame, bedaarde vrouw die grote vastberadenheid uitstraalt. De verwachting is niet dat ze een heel andere koers gaat varen dan Moreno-Ocampo, wél dat ze andere accenten gaat leggen.

„Ze is een insider van het Strafhof die institutionele continuïteit biedt”, schrijft Kevin Jon Heller, docent internationaal recht aan de Melbourne Law School, op het juristenblog Opinio Juris. „Maar ze heeft een sterke, onafhankelijke stem die niet is bezoedeld door Moreno-Ocampo’s imcompetentie.” Volgens Heller was Bensouda de belangrijkste reden dat het kantoor van de hoofdaanklager niet volkomen ingestort is.

Bensouda studeerde recht in Nigeria en begon haar carrière bij justitie in Gambia. Later werd ze juridisch adviseur bij het Rwanda-tribunaal. Haar vader had twee vrouwen, die hij volkomen gelijk behandelde. Dat heeft Bensouda’s gevoel voor rechtvaardigheid ontwikkeld, zei ze ooit.

Bensouda erft een kantoor met bijna 300 medewerkers uit 80 landen en 7 lopende onderzoeken. Tot nu toe is één keer vonnis gewezen: de Congolese krijgsheer Thomas Lubanga werd in maart schuldig bevonden aan het inzetten van kindsoldaten.

Bensouda zal al haar diplomatieke bekwaamheid moeten gebruiken om de betrekkingen met de Afrikaanse landen te verbeteren. De eerste tekenen zijn gunstig. De Afrikaanse Unie had een belangrijke stem in haar benoeming en nodigde haar uit om de komende top in juli bij te wonen.

Maar Bensouda staat volledig achter de focus van het Strafhof op het continent. Niet alleen alle verdachten, ook alle slachtoffers in de rechtzaken zijn Afrikaans, zei ze.

    • Toon Beemsterboer