Artsen 'ambassadeurs' farmaceutische bedrijven

De British Medical Journal heeft deze week de aanval ingezet tegen zogeheten fase IV-studies van farmaceutische bedrijven. Het zijn grootschalige onderzoeken, ogenschijnlijk bedoeld om te bepalen hoe een nieuw medicijn functioneert als het eenmaal op de markt is (fase III is de laatste fase vóór markttoelating, vandaar de naam).

Kritiek op dit soort studies klonk al vaak, zeker nadat in 2008 interne stukken van farmaceut Merck openbaar werden. Daarin stond woordelijk dat reclame maken het doel van zo’n ‘studie’ was. Die verzekerde dat patiënten en hun dokters een nieuw medicijn leren kennen. Bovendien vergroot een fase IV-studie de loyaliteit van deelnemende artsen en biedt het kansen om positieve resultaten te verzamelen. De term seeding trial (zaaistudie) is al standaardjargon.

Afgelopen dinsdag publiceerde het medisch-wetenschappelijke tijdschrift online drie kritische artikelen over deze praktijk. Professor Edwin Gale, een gepensioneerde diabetoloog, becijferde dat wereldwijd ruim 400.000 suikerpatiënten hebben deelgenomen aan fase-IV-studies met nieuwe vormen van insuline. Eén bedrijf, Novo Nordisk, recruteerde in totaal 318.700 patiënten in 52 landen.

Gale noemt het aantal deelnemers statistisch gezien ‘extravagant’ en wijst erop hoe slecht soms werd bijgehouden hoe het de diabeten verging. Soms verscheen zelfs geen volledig studierapport. Intussen vonden de insulines wel de weg naar de spreekkamer. In een tweede artikel geeft een andere diabetoloog er nog eens stevig commentaar op.

Het derde artikel is het anonieme verhaal van een klokkenluider die ‘in het verleden’ bij een groot farmabedrijf deze fase IV-studies opzette. Hij of zij bevestigt de praktijk en vertelt hoe er met data ‘gespeeld’ werd tot de studie het gewenste resultaat gaf. Intussen werden de banden aangehaald met deelnemende artsen en wetenschappers, in ‘de beste hotels en restaurants’. “Zij werden ‘ambassadeurs’ van ons bedrijf.” Hester van Santen

    • Hester van Santen