Voor het centrum is weinig plaats

Zondag is de tweede ronde van de parlementsverkiezing in Frankrijk. De worsteling van François Bayrou laat zien hoe het centrum klem zit tussen de twee grote partijen.

President of the French MoDem centrist party and candidate for France's parliamentary election in the second constituency of the Pyrenees-Atlantiques region Francois Bayrou (R) answers journalists' questions during a campaign visit at the "Pyrenees white water stadium on May 29, 2012 in Pau, southwestern France. AFP PHOTO / PIERRE ANDRIEU AFP

Weet François Bayrou iets wat wij nog niet weten? Hij lacht vriendelijk en rustig, tussen twee campagnemomenten door in zijn kantoortje in Pau. Nee hoor, verzekert hij. Maar hoe kan hij dan zo kalm blijven, enkele dagen voor hij wellicht de verkiezingen verliest en dus na dertig jaar politiek uit het parlement dreigt te verdwijnen?

Het antwoord is even helder als koppig: omdat hij weet dat de tijd hem uiteindelijk gelijk zal geven. Omdat hij weet dat een slag verliezen nog niet het einde van de oorlog betekent. Misschien verdwijnt hij nu uit het parlement, maar zijn ideeën blijven leven. Dus dit is niet het einde van zijn politieke carrière. De kracht van een overtuiging, noemen politici dat. „Ik ben geen politicus voor mezelf, ik ben geëngageerd voor mijn medeburgers.”

Vijf jaar geleden was Bayrou (62) namens de centrumpartij Mouvement Démocrate (MoDem), die hij zelf oprichtte, de nummer drie in de presidentsverkiezingen, met 18,57 procent van de stemmen. Maar in de daarop volgende parlementsverkiezingen wist MoDem dat mooie resultaat niet te verzilveren. Slechts drie partijgenoten kreeg Bayrou naast zich in het parlement. Nu dreigt zijn partij zelfs helemaal te verdwijnen uit de 577 leden tellende Assemblée Nationale, al hoopt Bayrou wel dat zijn trouwe bondgenoot Jean Lasalle het redt in een naburig kiesdistrict.

Bayrou zelf blijft energiek handen schudden en folders uitdelen, al lijkt het soms een beetje met de moed der wanhoop. Zijn achterstand op de socialistische kandidate Nathalie Chabanne is met 12 procentpunt erg groot, en de UMP-kandidaat Eric Saubatte trok zich niet terug. Bayrou dreigt zo zelf het slachtoffer te worden van de bipolarisering in de Franse politiek waar hij zo voor waarschuwt. Ook in de open brief die hij afgelopen dinsdag verstuurde aan alle 77.700 kiezers in zijn district: wilt u een zoveelste parlementslid dat braaf de partijlijn volgt, of kiest u toch voor een onafhankelijke stem in het parlement, vraagt Bayrou aan de inwoners van de streek Béarn. Door de almacht van de linkse PS en de rechtse UMP is in de Franse politiek te weinig plaats voor meningen die daarvan afwijken, vindt Bayrou.

Dat hij nu onder dreigt te gaan in de strijd tussen PS en UMP heeft ook weer veel te maken met de afgelopen presidentsverkiezingen. Bayrou, die al een decennium waarschuwt voor de te hoog oplopende staatsschuld en hamert op besparingen, dacht dat de tijd rijp was voor zijn ideeën. Maar zijn campagne kwam nooit echt op toeren, en hij eindigde uiteindelijk al als nummer vijf, met slechts 9,13 procent, minder nog dan de extreemlinkse Jean-Luc Mélenchon. Vervolgens zei Bayrou, ondanks zijn bezwaren tegen het economische programma van de PS, in de tweede ronde toch voor François Hollande te kiezen. Volgens Bayrou had Sarkozy met een zeer rechts programma verdeeldheid gezaaid.

„Dat is inderdaad niet onopgemerkt gebleven bij mijn kiezers”, zegt Bayrou licht ironisch. Hij wordt er tijdens deze campagne vaak op aangesproken, want de centrumkiezers leunen traditioneel dichter aan bij rechts. En al helemaal hier aan de voet van de Pyreneeën. Kiezen voor een socialist, dat is toch een beetje verraad aan de ideeën van het centrum, krijgt Bayrou te horen van een ontgoochelde kiezer op de Place Clémenceau.

Bayrou wist dat hij toen een risico nam, maar heeft er geen spijt van. Het is niet de eerste keer dat hij makkelijk electoraal gewin minder belangrijk acht dan trouw blijven aan zijn overtuigingen, zegt hij . Als leider van centrumpartij UDF weigerde hij in 2007 de definitieve aansluiting bij de UMP, en begon zijn eigen partij MoDem.

Andere kleine partijen in het centrum maken lijstverbindingen met de grote machtsblokken. De Parti Radical (5 à 10) van Jean-Louis Borloo en het Nouveau Centre (12 à 15) van Hervé Morin hebben straks in het parlement wel vertegenwoordigers, omdat ze zich nestelen binnen de grote rechtse familie. Hetzelfde geldt voor de links-liberale Parti Radical de Gauche van Jean-Michel Baylet, dat een tiental parlementsleden zal hebben, en met Christine Taubira ook de minister van Justitie levert in de regering-Ayrault.

Maar zij hebben ook iets wat lijkt op een partij-apparaat, en dat heeft Bayrou verwaarloosd, zegt Jean-Michel Helvig van de lokale krant La République des Pyrénées. „Misschien is dat nog bepalender geweest dan die controversiële keuze voor Hollande. MoDem is gewoon te weinig aanwezig op het terrein. De partij is Bayrou, en Bayrou is de partij, maar hij kan niet overal tegelijk zijn.”

Bayrou zelf denkt dat zijn slechtere score te maken heeft met zijn stem voor Hollande. „Vooral oudere kiezers hebben daarom nu opnieuw voor de UMP gekozen. De linksere kiezers die me danken voor mijn moed, blijven toch PS kiezen”, stelt hij vast. Ondertussen gaat het in de campagne nauwelijks over wat hij als parlementslid heeft gedaan voor de regio, jammert hij een beetje.

De oude mannen die ondanks het uitblijven van de zon dapper jeu de boules blijven spelen op de Place de Verdun hebben andere prioriteiten. Zij hopen op beter weer, en bespreken de kansen van het Franse voetbalelftal op het EK. Bayrou vinden ze wel „een van ons”, en hij is van harte welkom om mee te spelen en te discussiëren.

De politicus bedankt vriendelijk, maar vindt het ondanks zijn pensioengerechtigde leeftijd nog te vroeg om zijn dagen te slijten in de schaduw van de platanen. Hij geniet wel van de aanmoedigingen. Dat, en het magistrale zicht op de Pyreneeën, maakt van Pau „een van de mooiste plekken ter wereld om te wonen”. Vanaf maandag kan hij er misschien weer iets meer van genieten.