Uitspraak van Egyptisch hof lijkt militaire coup

De Egyptische rechter heeft gisteren het parlement ongrondwettelijk verklaard. Het land zit daarmee in een ongekende crisis.

A girl walks past a mural depicting a combination of the faces of Egypt's former president Hosni Mubarak and Field Marshal Mohamed Hussein Tantawi in Cairo June 14, 2012. Egypt's supreme court ruled on Thursday to dissolve the Islamist-led parliament, plunging a troubled transition to democracy into turmoil just two days before an election to replace ousted leader Hosni Mubarak. REUTERS/Ahmed Jadallah (EGYPT - Tags: POLITICS CIVIL UNREST) REUTERS

De tweede ronde van de presidentsverkiezingen moest dit weekeind het sluitstuk zijn van de democratisering in Egypte. Na een moeizaam overgangsproces van anderhalf jaar zou de legerleiding nu haar belofte nakomen: de macht overdragen aan een gekozen president.

Op het allerlaatste moment gooide de rechterlijke macht roet in het eten. Het Constitutionele Hof besloot gisteren dat het eerder dit jaar gekozen parlement ongrondwettelijk is. Tegelijk schrapte het een wet, door datzelfde parlement aangenomen, die topfiguren van het oude regime uitsloot van deelname aan de presidentsverkiezingen. Een van de twee kandidaten in de tweede ronde, Ahmed Shafiq, was de laatste premier onder president Mubarak. De andere kandidaat is Mohammed Morsi van de Moslimbroederschap, de partij waarvan de zege in de parlementsverkiezingen gisteren ongedaan werd gemaakt.

De twee beslissingen storten Egypte in een ongekende politieke crisis. De presidentsverkiezingen hadden al plaats in een juridisch vacuüm: de nieuwe grondwet die de bevoegdheden van de president moet vastleggen is nog niet geschreven. Maandenlang gekibbel over de samenstelling van de grondwetgevende vergadering heeft het werk vertraagd. Deze week was daarover een akkoord bereikt. Maar omdat een deel van de leden voortkomt uit een parlement dat nu onwettig is verklaard, is ook dat van de baan. Het is zelfs niet uitgesloten dat de kandidaatstelling van Morsi nog wordt aangevochten omdat die werd gesteund door parlementsleden die nu hun zetel kwijt zijn.

Het is verleidelijk om de beslissing van gisteren te zien als een overwinning van een onafhankelijke rechtspraak. Egypte was altijd een bijzonder legalistische samenleving: het was de manier waarop het oude regime zich een schijn van democratie aanmat. In werkelijkheid was de rechterlijke macht nooit vrij. Met name het Constitutionele Hof en de presidentiële verkiezingscommissie waren door Mubarak bevolkt met trouwe aanhangers. Sinds de opstand van vorig jaar is de rechtspraak geheel intact gebleven als een instrument van het oude regime.

Strikt genomen hebben de Egyptische rechters alleen hun werk gedaan. De onwettigverklaring van het parlement is het gevolg van een uitspraak van een lagere rechtbank. Het Constitutionele Hof heeft die uitspraak alleen bevestigd. Het gaat over een derde van de zetels die zijn voorbehouden aan onafhankelijke kandidaten. In de praktijk waren die kandidaten voorgedragen door partijen.

Het viel op dat de legerleiding geenszins verrast leek door de beslissing. Een dag eerder had zij door de minister van Justitie een decreet laten uitvaardigen dat de militaire politie vergaande bevoegdheden geeft om burgers te arresteren en voor militaire rechtbanken te berechten, in afwachting van een nieuwe grondwet. Onmiddellijk na het vonnis kondigde de legerleiding aan de wetgevende bevoegdheden van het parlement naar zich toe te trekken.

Al deze factoren samen deden gisteren tal van mensen zeggen dat er een militaire staatsgreep is gepleegd. Presidentskandidaat Abdelmoneim Abol-Fottouh, een dissident van de Moslimbroederschap die afviel in de eerste ronde, had het over een „totale coup” en zei dat „miljoenen jongeren dit niet zullen laten passeren”. Anderen merkten op dat die coup f al op 11 februari 2011, dag van het aftreden van Mubarak, plaatshad.

Morgen en overmorgen gaan de Egyptenaren een nieuwe president kiezen. Wordt het Shafiq, dan heeft het er alle schijn van dat de revolutie voor niets is geweest. Maar Moslimbroeder Morsi heeft de hoop nog niet opgegeven. Eerder dan op te roepen tot straatprotest ging Morsi gewoon door met campagne voeren.

De Egyptenaren reageren vooralsnog gelaten op deze aflevering van een lange politieke soap. Op het Tahrirplein daagden gisteravond hooguit enkele honderden betogers op.

Jongeren ongelukkig met kandidaten: pagina 9