Plant laat woestijnmuis hete zaadjes uitspugen

Hoe krijgt een plant een zaadetende muis zo ver dat hij de zaadjes niet opeet, maar uitspuugt en zo de plant helpt met de verspreiding van zijn nakomelingen? De woestijnplant Ochradenus baccatus zet daarvoor een binair wapen in: een ‘mosterdoliebom’ die pas afgaat als vruchtvlees en zaadjes samen gekauwd worden. Dat beschrijven Israëlische en Amerikaanse biologen vandaag in het wetenschappelijke blad Current Biology.

Ochradenus baccatus is een van de weinige woestijnplanten met sappige bessen, die rijk zijn aan water en suiker. De zaadjes daarin (ongeveer tien per bes) zijn door hun hoge eiwitgehalte ook een aantrekkelijke voedingsbron. Maar de Egyptische stekelmuis (Acomys cahirinus) die ’s nachts foerageert in de Negev-woestijn, eet alleen het vruchtvlees en spuugt de zaadjes bijna allemaal weer uit. Dat trok de aandacht van de onderzoekers.

Het vruchtvlees bevat glucosinolaten, suikerachtige verbindingen met een zwavelgroep. De zaadjes bevatten het enzym myrosinase. Komen die twee bij elkaar dan zet het enzym de glucosinolaten om in een scherp smakende mosterdolie, zoals die ook voorkomt in wasabi.

De stekelmuis kijkt dus wel uit om de zaden tegelijk met het vruchtvlees te verorberen. Driekwart van de zaadjes belandt onbeschadigd op de grond. Dat is gunstig voor de plant, want in het wild laat de muis ze vaak tussen rotsspleten vallen, waar de zaden goed kunnen kiemen. Tijdens een proef met muizen in kooien bleek overigens dat ze de uitgespuugde zaden soms uren later, als het vruchtvlees goed en wel verteerd was, alsnog opaten. Maar het is de vraag of de muizen dat in het wild ook doen.