Hopen op een ‘levendig’ jazzarchief

Een kelder vol jazzhistorie van het Nederlands Jazz Archief wordt gereed gemaakt voor verhuizing. Maar is het straks nog wel in te zien? „Iedereen die van jazz houdt, zou erbij moeten kunnen.”

Tijdschriften over jazz uit de collectie van het Nederlands Jazz Archief. Foto’s Muziek Centrum Nederland

Vooroorlogse jazzblaadjes als De Jazzwereld. Foto’s van de eerste Nederlandse jazzclubs. De oude draaiboeken van North Sea Jazz-oprichter Paul Acket. De platenkast van radiomaker en jazzkenner Michiel de Ruyter. Parafernalia van overleden muzikanten. Arrangementen voorzien van notities, vergeelde lesboeken en gekrulde affiches van jazzfestivals in het hele land.

Het is slechts een kleine greep in het Nederlands Jazz Archief dat huist in het souterrain van Muziek Centrum Nederland. Trap af, en je staat in een kelder vol jazzhistorie, met enig fanatisme verzameld en gearchiveerd in dertig jaar. Te bekijken, bestuderen en beluisteren voor wie maar wilde. Tot afgelopen maandag.

Het Nederlands Jazz Archief, onderdeel van Muziek Centrum Nederland, verkast. MCN, dat per 2013 wordt opgeheven, verhuist eind deze maand van zijn monumentale gebouw aan het Rokin naar een tijdelijk onderkomen aan de Herengracht. Voor het voor tien jaar getekende huurcontract is een huurder gevonden. Net bekend is dat de muziekcollecties – naast het Jazz Archief, de muziekcollecties van Donemus, Gaudeamus en Popcollectie van voorheen het Nationaal Pop Instituut (bij elkaar 1,5 kilometer archief) – voorlopig naar de Universiteit van Amsterdam gaan.

Dus vullen archiefmedewerkers als Jan Brouwer met enige spoed de in grote aantallen aangerukte verhuisdozen. Fotoarchieven verdwijnen fluks in zuurvrije opbergdozen. Bladmuziek uit binnen- en buitenland – voor musici een onvoorstelbare bron voor het bekijken van originele changes – wordt gestapeld. Posters met concertaankondigingen opgerold in harde kokers. Verhuizers, vertelt Paul Gompes, hoofd van het Muziek Informatie Centrum, gaan helpen de ‘vinylstraat’ aan te pakken: 22.500 elpees, 2.000 geluidsbanden, 2.500 cd’s, 5.000 cassettes.

Een omvangrijke verhuizing in zeer korte tijd, concludeert Gompes. We lopen langs de onlangs aangeleverde archieven van verloren jazzclubs: de dossiers van de vroegere Haarlemse Jazzclub liggen nog open op bureaus. Nadere bestudering van dit soort plakboeken, affiches en programmabrochures leert niet alleen over de geschiedenis van de club, maar ook over hoe naoorlogse jazz betekenis heeft gekregen. Of neem het geluidsarchief van het vorig jaar gesloten Utrechtse jazzpodium SJU; het wordt terug beluisterd in de studio van het Jazz Archief, waar ook tal van 78-toerenplaten en banden met ‘vergeten’ nachtconcerten in het Concertgebouw van impresario Lou van Rees worden gemasterd.

Met gemengde gevoelens wordt alles klaargemaakt voor de verhuizing. Ja, de muziekcollecties zijn gered van een droevig bestaan in een donkere opslagkelder, zo voorlopig onder de hoede van de UvA. Maar zonder duurzame oplossing is de toekomst van een levend, actueel en actief bestaan nog uiterst onzeker. Dit jaar ontving het Jazz Archief 350.000 euro. Per 2013 is de geldkraan dicht.

Een nieuwe Stichting Vrienden Nederlands Jazz Archief, met voorzitter/journalist Bert Vuijsje, pleit niet alleen voor behoud, maar ook voor een onderkomen waar de jazzgeschiedenis ‘levend’ en ‘toegankelijk’ blijft. De stichting krijgt de gehele jazzcollectie juridisch in eigendom en zal met de UvA afspraken maken over het beheer. „Iedereen die van jazz houdt, van student, historicus tot musicus, moet erbij kunnen”, zegt Paul Gompes. „Wij dromen van een plek waar muziek, plakboeken, foto’s en literatuur kunnen worden bestudeerd.”

De komende periode wordt campagne gevoerd voor het werven van vrienden – ondersteunende mecenassen. Een jazzbenefiet is bedacht voor december. Met minimaal twee ton aan donaties per jaar kan worden doorgegaan met het digitaliseren en uitbrengen van de cd-serie Jazz at The Concertgebouw, en het blad Jazz Bulletin.

Prominente jazzliefhebbers als schrijver/dichter Bernlef pleiten voor behoud van het Jazz Archief. Bernlef onderzocht er bijvoorbeeld de dubieuze rol die de Nederlandse jazzcriticus Will Gilbert heeft gespeeld tijdens de oorlog. Gilbert bestreed de jazz in Nederland, naar aanleiding van het door de Duitsers uitgevaardigde ‘jazzverbod’. Schrijver Bernlef is duidelijk in zijn jazzpleidooi: „De kennis van het verleden is essentieel om het heden te begrijpen.”