Halsstarrig beroepspoliticus

De leider van de conservatieve partij Nieuwe Democratie hoort bij de oude garde. Zijn grootste troef: minder risico op een breuk met de EU of vertrek uit de eurozone.

Leader of the Greek conservative party New Democracy Antonis Samaras gives a pre-election speech in Athens on May 3, 2012. Crunch elections in Greece on May 6 may not produce a government with a strong enough mandate to push through yet more austerity cuts to satisfy Athens' international creditors. Sunday's election is expected to see Greek voters, many of them fed up with grinding austerity drives, vote for parties that say they would scrap deals with the EU and IMF. AFP PHOTO / ARIS MESSINIS AFP

Antonis Samaras (61), de leider van de conservatieve partij Nieuwe Democratie, heeft een probleem. Hij zou graag jong en fris lijken, het tegenovergestelde van de telgen van de politieke dynastieën die Griekenland de afgelopen decennia regeerden en verpestten. Maar iedereen weet dat hij een van hen is. In hun studententijd deelde hij zelfs een kamer met George Papandreou, oud-premier en kleinzoon van de oprichter van de rivaliserende socialistische partij Pasok.

Hij zou ook graag radicaal verschillen van zijn grootste politieke rivaal van dit moment, Alexis Tsipras (37) van de ultralinkse partij Syriza. Maar een jaar geleden deed hij nog precies dezelfde uitspraken als Tsipras nu. En stond daardoor bekend als de boeman van de eurozone. Geen denken aan dat hij zijn handtekening zou zetten onder de misdadige afspraken die de regering in ruil voor een noodkrediet met het IMF maakte, zei hij toen. Onder immense druk deed Samaras het uiteindelijk toch.

Het kan raar lopen. Nu geldt de beroepspoliticus, die bekend staat als halsstarrig en spreekt met opgeheven vinger, als de grootste hoop op een stabiele regering in Athene die de afspraken met het IMF en de EU respecteert. Met een bittere smaak in de mond zegt 25 tot 35 procent van de Grieken zondag op hem te zullen stemmen. Het is een strategische keuze. Omdat het alternatief, Syriza als grootste partij, hun nog erger en vooral enger lijkt. In zijn campagne maakt Samaras dankbaar gebruik van alle doemscenario’s die circuleren en de waarschuwingen van Europese politici.

Samaras, vader van twee, is een telg uit een bekende rijke Griekse familie. Hij heeft een respectabele vaderlandslievende stamboom. Zijn overgrootmoeder schreef een bekend kinderboek over onafhankelijkheidsstrijders en pleegde zelfmoord toen de nazi’s binnenvielen. Zijn vader was arts.

Samaras studeerde tijdens de Griekse kolonelsdictatuur (1967-1974) economie in Amerika aan het Amherst College en later aan Harvard. Nog altijd ziet hij er een beetje corporaal uit. Met een wat gedateerde bril en altijd jasje dasje, meestal donkerblauw. Het appelleert aan een oudere groep kiezers. Op het platteland trekt Samaras meer mensen dan in de grote steden.

Direct na zijn studie ging hij de politiek in. In 1977 kwam hij, 26 jaar, in het parlement namens het kiesdistrict Messinia, rondom de stad Kalamata op schiereiland de Peloponnesus. Het is een agrarische regio, beroemd om haar olijfbomen en droge warmte, met een sterke rechtse traditie. In Messinia zijn nog koningsgezinde Grieken te vinden, hoewel de monarchie al sinds decennia is afgeschaft.

Er wonen veel gepensioneerde politiemensen. Samaras laat geen toespraak onbenut om te pleiten voor meer blauw op straat. Hij combineert dat met pleidooien tegen immigratie. Dat past bij zijn patriottisch profiel, maar is ook een poging om de kiezers op rechts aan zich te binden. Wat overigens maar matig lukt. In mei ging een groot deel van de rechtse stemmen naar extremere concurrenten. In zijn eigen district Messinia deed neonazipartij Gouden Dageraad het opvallend goed.

Aan regeringservaring ontbreekt het hem niet. Samaras is al minister van Cultuur geweest, van Buitenlandse Zaken en van Financiën. Het hoogtepunt in zijn persoonlijke populariteit was begin jaren negentig, toen hij zich als minister van Buitenlandse Zaken compromisloos opstelde in de ruzie over het gebruik van de naam ‘Macedonië’ door de aangrenzende ex-Joegoslavische republiek. Het leidde zelfs tot een breuk met Nieuwe Democratie. Samaras begon een eigen partij, Politieke Lente, die een rol in de marge speelde. In 2004 keerde hij terug bij ND. De toen op de spits gedreven naamruzie is nog altijd niet opgelost.

Op zijn economische plannen – hij bepleit onder meer een vlaktaks, lagere btw en een kleinere overheid – wordt afwachtend gereageerd. Wat echter zowel in als buiten Griekenland irritatie en ongerustheid oproept, is zijn machtshonger en zijn geringe vermogen om compromissen te sluiten. Alleen het premierschap ontbreekt nog op zijn cv en dat lijkt aan hem te knagen.

Het is op aandringen van Samaras dat in mei vervroegde verkiezingen zijn gehouden. Dat was zijn voorwaarde om mee te doen aan de interim-regering onder bankier Lucas Papademos. Die verkiezingen hebben tot de huidige politieke instabiliteit geleid. Na de verkiezingen op 6 mei gaf hij zijn poging om een coalitieregering te vormen al na één middag op. Samaras polariseert. Een ‘ja’ van zijn opponenten krijgt als een pavlovreactie een ‘nee’ van hem. Het is Griekse politiek-oude-stijl.

De grote vraag is of dat maandag, na de nieuwe verkiezingen anders gaat. Er moet vrijwel zeker een coalitie komen. Ook als zijn partij de grootste wordt zit alléén regeren er niet in voor Samaras.

Marloes de Koning

    • Marloes de Koning