Griekenland moet kiezen tussen angst en bluf

De Griekse kiezers beleven de verkiezingen zondag als een historisch moment en als een doodenge gok. Het is een tweestrijd tussen de conservatieve Nieuwe Democratie en de radicaal-linkse Syriza. Het is ook een keuze voor of tegen de euro. „Het gaat nu slecht en het zal na zondag slecht gaan.”

Alexis Tsipras, the leader of Greece's Radical Left Coalition party (SYRIZA) delivers a statement at the party's headquarters in Athens, Monday, May 7, 2012. Left-wing Greek election runner-up Tsipras rejected forming a coalition with the winning conservative party on Monday. (AP Photo/Kostas Tsironis) AP

Kalamata/Athene. - „Misschien zeggen ze over tien jaar wel: in Griekenland begon de revolutie.” Aannemer Kostas Doganis uit Kalamata, een middelgrote Griekse provinciestad, analyseert de situatie kalmpjes op zijn balkon. De vijftiger doet half grappend een West-Europeaan na die zegt. „De Grieken zagen het goed. Alleen zijn ze nu allemaal dood.”

Waarschijnlijk stemt hij zondag op de radicaal-linkse partij Syriza, die de confrontatie kiest en erop gokt dat Europa uit welbegrepen eigenbelang bereid zal zijn Griekenland meer financiële armslag te geven. Maar hij is er nog niet helemaal uit. Veel Grieken twijfelen tot op het laatste moment. Peilingen geven geen uitsluitsel. De vragen die voorliggen lijken te groot om ze te kunnen overzien.

Een Roemeense gastarbeider die geregeld voor Doganis werkt, Christo Nitika, praat in soortgelijke termen. „Ik zie de financiële problemen als een Derde Wereldoorlog,” zegt hij. Hij beschouwt zichzelf daarbij als een van de slachtoffers. Zijn vrouw en kind heeft hij maanden geleden al terug naar Roemenië gestuurd, omdat hij ze hier niet meer kan onderhouden.

Grijstinten bestaan niet meer in Griekenland. De stemming zondag wordt beleefd als de tweede ronde in een alles beslissende wedstrijd die in mei begon. De culminatie van een politieke transitie die lang is uitgesteld, maar zich nu in hoog tempo voltrekt. Een historisch moment en tegelijk een doodenge gok.

De kiezers staan voor een dilemma: stemmen op een van de traditionele partijen die het land aan de rand van de afgrond gebracht hebben en onder wie twee jaar bezuinigen alleen maar voor grotere ellende heeft gezorgd? Of voor jong, nieuw, agressief en uiterst onzeker? Een partij die minder pijn belooft, het terugdraaien van bezuinigingen en het nationaliseren van banken en een deel van de industrie? Voor de angst of voor de bluf?

Voor de zekerheid halen ze contant geld in huis. Zoals iedere keer als de politieke instabiliteit een hoogtepunt bereikt, gaan de banksaldo’s naar beneden. Jongeren vertellen hoe hun moeders extra pasta en blikgroenten hebben ingekocht. Om in het ergste geval een paar weken vooruit te kunnen.

Angst is de grootste bedreiging van wat linkse Grieken zien als een kans op revolutie via de stembus. Alexis Tsipras, de leider van de radicaal-linkse coalitie Syriza, herhaalde donderdagavond tijdens een goed bezochte campagnebijeenkomst in het centrum van Athene, minuut op minuut dat mensen zich geen angst moeten laten aanpraten. Niet door de vroegere leiders van het land, die zich aan de macht vastklampen en doen alsof het land teruggaat naar de drachme als hij aan de macht komt. En niet door mensen zoals Angela Merkel, die maandag voor het eerst een Griek tegenover zich zal krijgen die geen ja-knikker is. „Zij is wel terecht bang. De verandering die in Griekenland zal beginnen, overspoelt straks Europa en spoelt ook haar weg.” Het partizanenlied Bella Ciao zwelt aan en wordt uit volle borst meegezongen.

Van de zeven partijen die op 6 mei de kiesdrempel haalden, tellen er nu nog maar twee. Ze lopen een nek-aan-nekrace om als eerste over de finish te gaan. Dat levert in Griekenland een bonus van vijftig zetels op. Op kleine partijen stemmen durft nu bijna niemand meer.

Ongepubliceerde peilingen die door partijstrategen worden gelekt, laten een kleine voorsprong van ND zien. Op de beurzen maakten Griekse aandelen in reactie daarop donderdag een klein sprongetje. Maar het laat zich niet met zekerheid voorspellen wie zondag wint. De conservatieven van Nieuwe Democratie (ND), een partij uit het kamp dat vroeger banen uitdeelde, maar nu in grote lijnen bereid is te bezuinigen en dat een economische liberale koers vaart. Of de jongere onervaren radicalen van de linkse coalitie Syriza. Hemelbestormers die ervan overtuigd zijn dat alternatieven vinden vooral een kwestie is van politieke wil. In Griekenland. En in Europa.

De afwegingen worden steeds strategischer, want het is duidelijk dat coalitievorming ook na deze verkiezingsronde uiterst moeilijk kan worden. „We hebben een sterke regering nodig. Eén partij die groot genoeg is om het voortouw te nemen. Dat is het veiligst, ” zegt Nikos Sialmas, een gepensioneerde die met zijn vrouw aan de wandel is door Athene. Zij zegt bang te zijn. Voor honger. Voor werkloosheid. „Daardoor hebben we geen andere keuze dan ND. Een coalitie van twee of drie partijen werkt hier niet. Dan hebben we zo weer verkiezingen. En alsjeblieft. Dat niet. ”

Thrillerschrijver en bekend commentator Petros Markaris vertelt dat hij begin deze week een telefoontje kreeg van zijn zus, die de dilemma’s mooi verwoordde. Ze komen beide oorspronkelijk uit een links nest. ND stemmen doe je dan dus niet. Maar de ramkoers van Syriza lijkt gevaarlijk en naïef. Een gematigde coalitieregering vormen als Syriza de grootste is, lijkt vrijwel uitgesloten. „ ‘Je weet toch dat ik nooit een Nieuwe Democratiestemmer ben geweest’ zei ze. ‘Dat weet je toch Petros?’ Ik beaamde het. ‘Nu knijp ik mijn neus dicht en stem toch ND.’ ”

Een goede kans om de lijsttrekkers, Antonis Samaras en Alexis Tsipras, te vergelijken hebben kiezers niet gehad. De partijen konden het niet eens worden over het organiseren van een lijsttrekkersdebat. Het is een mooie indicatie voor de moeilijkheden om een regering te vormen. Een coalitie waaraan beide meedoen sluit iedereen pertinent uit. Tsipras maakte donderdagavond ook duidelijk dat hij er niet over peinst met de sociaal-democratische partij Pasok te gaan regeren.

Hij dankt zijn populariteit deels aan overlopers uit die partij. Syriza oefent paradoxaal genoeg zowel aantrekkingskracht uit op de snel groeiende groep werkloze jongeren in de steden, voor wie geen plek is in de overgereguleerde arbeidsmarkt, als op oudere ambtenaren die zich vroeger beschermd wisten door traditionele partijen als Pasok. Zij klampen zich nu vast aan de strohalm dat hun baan behouden kan blijven als de huidige bezuinigingskoers wordt afgezworen.

„Het gaat hier nu slecht en het zal na zondag slecht gaan, ongeacht de uitslag”, zegt Sakis Bouzanis (45) een kleine zelfstandige in de filmindustrie. „Een soepele pijnloze uitweg is er niet.” Dus dan maar opnieuw een stem tegen de vroegere gevestigde orde en dus voor Syriza. „Voor het eerst in vijftig jaar krijgen we misschien een regering zonder Nieuwe Democratie of Pasok.” Dat is wat hem betreft hoe dan ook winst.

Thrillerschrijver Petros Markaris waarschuwt voor burgeroorlog: Boeken pagina 5

    • Marloes de Koning
    • Joost van der Vaart