Aanscherping van code tegen plagiaat

Universiteiten gaan elkaar waarschuwen als een van hun onderzoekers zich schuldig heeft gemaakt aan wetenschapsfraude. Dit is van belang voor de gevallen waarin een frauderende wetenschapper van baan verandert. Dit zegt de Vereniging van Universiteiten (VSNU) in een toelichting op het aangescherpte integriteitsbeleid voor wetenschappers, dat vandaag is gepubliceerd.

De universiteiten werden vorig jaar gealarmeerd door de affaire rond de Tilburgse hoogleraar en psycholoog Stapel, die op grote schaal onderzoeksgegevens had vervalst. Een nieuwe gedragscode, die de bestaande code uit 2005 vervangt, en een nieuw preventiebeleid moeten wetenschapsfraude nu tegengaan. Zo moeten onderzoekers bij hun aanstelling plechtig beloven integer onderzoek te verrichten. Studenten krijgen onderwijs over wetenschappelijke normen. Uitspraken van integriteitscommissies verschijnen, geanonimiseerd, op de website van de VSNU.

Ook geldt vanaf nu een eenduidige regeling voor alle universiteiten voor het afhandelen van klachten over integriteitsschendingen. Universiteiten hanteren nu verschillende regelingen, bleek eerder uit artikelen in deze krant. Daaruit kwam ook naar voren dat universiteiten verschillende definities aanhouden voor plagiaat, de meest voorkomende vorm van wetenschapsfraude. Daarom krijgt het begrip plagiaat, in een aanvulling op de code, een uitgebreidere omschrijving dan voorheen, laat de VSNU weten (zie inzet). De VSNU zegt zelf overigens te betwijfelen „of die omschrijving interpretatieverschillen in alle gevallen zal voorkomen”.

De beschrijving is te mager volgens Pieter Drenth, voormalig president van de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschap. „Plagiaat is breder dan de juridische inbreuk op intellectueel eigendom. Het gaat ook om pikken van ideeën, designs, projectvoorstellen van medewerkers, studenten en anderen.” Hij spreekt van een „gemiste kans”, omdat in de code veel ontbreekt, zoals gedragsregels voor universiteitsbestuurders en een heldere afbakening van het begrip wetenschapsfraude. Volgens de VSNU kunnen code en werkwijze niet alles regelen: „Bij schendingen zullen de beoordelingsinstanties van geval tot geval een oordeel (moeten) vellen.”