Column

Wat Lagarde en Paul de Leeuw verdienen

Toen ik mijn vorige column schreef, zat ik op een bijna onbewoond eiland, hier ver vandaan. Maar er was een exemplaar van de Volkskrant, van twee dagen eerder, met een bericht waarin Christine Lagardes vermeende dubbele belastingmoraal aan de kaak werd gesteld. Diverse lezers beklaagden zich over mijn eenzijdigheid, omdat Lagarde ook in NRC Handelsblad de oren werd gewassen. Het ging mij om journalistiek populisme, niet om de Volkskrant. Toch deed NRC Handelsblad het in die zin wel degelijk beter: het bericht over Lagardes uitspraken in The Guardian was zakelijk en neutraal van toon, de kritiek stond in een column, een paar dagen later.

Bas Heijne ziet een overeenkomst tussen Lagarde en de eigenaren van NRC Handelsblad, die zichzelf dividend lieten uitkeren. Beiden zijn kenmerkend voor het gebrek aan publieke moraal van „het establishment”, als gevolg van het „marktdenken”. De elite predikt gemeenschapszin, maar heeft zichzelf grotendeels aan die moraal onttrokken, meent Heijne.

Heijne slaat de plank hier lelijk mis. Zijn verwijt is goedkoop en oppervlakkig. En, misschien nog erger: provinciaals. Diplomaten zijn vrijgesteld van inkomstenbelasting en aandeelhouders ontvangen soms dividend. Het eerste is zo sinds de zeventiende eeuw, toen de grondslag voor de moderne diplomatie gelegd werd, het tweede dateert van nog honderd jaar eerder, toen het aandeel werd uitgevonden, in Nederland, door de VOC.

Vaar uit tegen de bonusgekte, tegen de ponzifraude en piramidespelen van de haute finance, tegen de credit default swaps, collateralized debt obligations en equity basket derivatives, tegen de liberaliseringslobby en de publiek-private prutsbestuurders, tegen graaiende zorgbonzen en snurkende toezichthouders, tegen drieprocentsfetisjisten en austerity-zeloten, tegen vertraagde treinen en zoekgeraakte post – de lijst is moeiteloos langer te maken, van uitwassen en wantoestanden die werkelijk verbonden zijn met het „marktdenken” waarmee de „elite” zijn morele kompas geruïneerd zou hebben. Van de bittere waarheden die het voor Jan en Annie zo moeilijk maken om de remedie die hun nu door de strot geduwd wordt, geruisloos te slikken. Als het recept van de kermisdokter die eerst ganzenpastei en boterkoek adviseerde en nu ineens zweert bij zemelen en radijs.

We hebben het gezien: wie vastbesloten is de publieke zaak en de gemeenschapsmoraal bij het grofvuil te zetten, kan in dertig jaar veel bereiken. En voor die ravage kan niet genoeg aandacht gevraagd worden, maar een antieke belastingregel en een nog antieker financieringsprincipe zijn als voorbeeld domweg ongeschikt. Wie ze toch in dat frame plaatst, heeft of niet opgelet bij geschiedenis, of doet een lukrake greep in de actualiteit ten behoeve van een populistisch nummer. Om, ik zou haast Alexander Pechtold citeren, „boze kiezers naar de mond te praten”.

Als directeur van een merchant bank of investeringsfonds zou mevrouw Lagarde tientallen miljoenen dollars per jaar kunnen verdienen. Dat zij in plaats daarvan voor een fractie bij het IMF werkt, hoe moeten wij dat zien? Als een gebrek aan publieke moraal? Zeker, zij geniet een vorstelijk inkomen. Ik schat het ongeveer even hoog als dat van Paul de Leeuw. Die bij onze publieke omroep werkt.

En de aandeelhouders van NRC-Handelsblad? Nee, dat zijn geen filantropen. Zoals de non-valeurs die die krant eerder bestuurden! Die aan het roer stonden bij het glorieuze PCM, waar honderden miljoenen euro’s door de vingers glipten van ideële stichtingsbestuurders die hun eigendom verkwanselden. Ah, those were the days.

Het gaat weer goed met de krant, de oplage stijgt en er wordt winst gemaakt. En de kapitalisten die dat mogelijk maakten zijn de belichaming van het morele failliet van een marktzieke elite? Mooie boel.

Heijne eindigt zijn stuk met het lichtende voorbeeld dat de nieuwe Franse president François Hollande ons in dit opzicht stelt. Kortte zijn salaris met 30 procent en reist sober per trein. Ik wil er niet cynisch over doen, maar zou Heijne echt niet doorhebben dat dit natuurlijk vooral gewiekste pr is van een staatshoofd in zijn wittebroodsweken?

Morele argwaan is prima, maar wel graag zonder aanziens des persoons. Of krants.